Thứ hai, 12/10/2009, 13:49 GMT+7
Pháp luật
> Kiến thức
Vì sao trọng tài kinh tế rỗi việc?
Xử lý tranh chấp trong kinh doanh, thương mại và các quan hệ dân sự khác thông qua trọng tài là xu thế rất phát triển ở nhiều nước. Ở Việt Nam, 7 trung tâm trọng tài đã được thành lập, nhưng các trọng tài lại cực kỳ… rỗi việc!

Dự án Luật Trọng tài (trước gọi là Luật Trọng tài thương mại) sẽ được trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại kỳ họp tới, với kỳ vọng khi đi vào cuộc sống sẽ khuyến khích các doanh nghiệp, cá nhân lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp một cách “trong ấm ngoài êm”. Thủ tục giải quyết theo cơ chế này nhanh gọn, linh hoạt, đỡ tốn kém thời gian; hơn nữa, còn giúp các doanh nghiệp, cá nhân giữ được bí mật kinh doanh. Xét về phía cơ quan nhà nước, sử dụng cơ chế trọng tài giúp giảm tải đáng kể cho các cơ quan tư pháp.

Ở các quốc gia trên thế giới, nhiều trung tâm trọng tài đã hoạt động lâu đời và có uy tín lớn như Trung tâm trọng tài thương mại quốc tế tại Pháp, Tòa án trọng tài London, Viện Trọng tài Singapore, Hiệp hội trọng tài Mỹ… và phán quyết của họ có tỷ lệ thi hành gần như tuyệt đối.

Cửa pháp lý hẹp mà chưa thật!

GS, TSKH Đào Trí Úc - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Luật gia Việt Nam, Phó Trưởng ban soạn thảo dự án Luật Trọng tài cũng chính là một trọng tài viên thuộc Trung tâm trọng tài quốc tế bên cạnh Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VIAC) - tổ chức thụ lý nhiều vụ tranh chấp thương mại nhất. Ông cho biết đã từng dàn xếp ổn thỏa một vài vụ việc có giá trị tranh chấp lên đến hàng triệu USD giữa các bên tranh chấp có quốc tịch khác nhau, nhưng cũng thừa nhận rằng số vụ việc như vậy là rất ít và thường là vụ việc có yếu tố nước ngoài. Dường như chưa nhiều doanh nghiệp Việt Nam có thói quen tìm đến trọng tài khi cần giải quyết tranh chấp!

 

Trọng tài sẽ không chỉ có thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực thương mại, mà cả lĩnh vực dân sự, lao động

Tuy nhiên, tình trạng nhàn nhã của các trọng tài viên Việt Nam cũng có những nguyên nhân khách quan. Ông Đào Trí Úc phân tích: “Pháp lệnh Trọng tài thương mại năm 2003 còn những hạn chế nhất định, chẳng hạn như có nhiều khả năng xảy ra việc hủy phán quyết trọng tài, tạo tâm lý e ngại về hiệu lực thi hành của phán quyết trọng tài. Hoặc Pháp lệnh 2003 yêu cầu trọng tài viên phải có quốc tịch Việt Nam; quy định này dự kiến sẽ được bãi bỏ trong dự thảo Luật Trọng tài, đáp ứng nhu cầu thực tế trong quá trình nước ta tăng cường hội nhập kinh tế quốc tế”.

Từ một khía cạnh khác, TS, Luật sư Nguyễn Thanh Bình - Ủy viên Ban Thường vụ Liên đoàn Luật sư Việt Nam nhận xét: “Phải công nhận rằng năng lực của đội ngũ trọng tài Việt Nam còn hạn chế. Cũng vì điều này mà chưa nhiều doanh nghiệp ở các nước khác tin tưởng nhờ cậy đến trọng tài Việt Nam như một bên thứ 3 công tâm (xu thế nhờ trọng tài ở nước thứ 3 phân xử tranh chấp giữa các bên thuộc quốc tịch khác nhau khá phổ biến trong kinh doanh quốc tế - PV)”.

Mở rộng thẩm quyền của trọng tài

 

30% trọng tài viên được hỏi chưa bao giờ tham gia giải quyết một vụ tranh chấp thương mại nào

Một điểm mới đáng nói khác, dự thảo Luật Trọng tài quy định theo hướng mở rộng thẩm quyền của trọng tài. Theo đó, trọng tài không chỉ có thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực thương mại, mà cả các lĩnh vực dân sự, lao động theo yêu cầu của các bên. Các bên tranh chấp không chỉ là tổ chức, cá nhân kinh doanh với nhau, mà có thể bao gồm cả các cấp chính quyền; chính phủ với chính phủ, chính quyền/chính phủ với người dân, doanh nghiệp... Trọng tài cần được tạo điều kiện để có thể giải quyết tất cả các tranh chấp tư, bao gồm cả các tranh chấp hợp đồng và ngoài hợp đồng, trừ những quan hệ liên quan đến lợi ích công và trật tự công cộng.

GS, TSKH Đào Trí Úc lưu ý thêm: “Lâu nay khái niệm “trọng tài viên” được hiểu chưa đầy đủ. Theo thông lệ quốc tế (và trong dự thảo Luật Trọng tài cũng quy định như vậy), trọng tài viên có thể là bất cứ chuyên gia nào được các bên có tranh chấp đồng ý nhờ phân xử, chứ không phải là một chức danh được bổ nhiệm. Tất nhiên, để đưa ra phán quyết được các bên “tâm phục khẩu phục”, các trọng tài viên cần tự trang bị cho mình đầy đủ kiến thức, bản lĩnh và đặc biệt là phải có sự công tâm khi giải quyết vụ việc”.

Phần nào xóa đi nỗi lo lắng về việc phán quyết trọng tài không có hiệu lực thực tế, ông Đào Trí Úc cho biết, điểm mới quan trọng của dự thảo Luật so với Pháp lệnh hiện hành là hạn chế nguy cơ phán quyết của trọng tài bị Tòa án tuyên hủy.

Theo dự thảo, về nguyên tắc, phán quyết của trọng tài là chung thẩm, có hiệu lực thi hành kể từ ngày được công bố. Bên được thi hành có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền thi hành phán quyết trọng tài (theo điều 65 của dự thảo luật), các cơ quan nhà nước, tổ chức và cá nhân đều phải nghiêm chỉnh thực hiện. Tòa án sẽ chỉ xem xét khi chứng minh được việc ra phán quyết vi phạm thủ tục tố tụng hoặc có bằng chứng xác thực về việc phán quyết không đảm bảo công bằng, khách quan.
 

* Theo thống kê của Trung tâm trọng tài quốc tế bên cạnh Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VIAC), năm 2008, trong khi bình quân mỗi thẩm phán ở Tòa kinh tế Hà Nội phải xử trên 30 vụ, mỗi thẩm phán ở Tòa kinh tế TP. HCM xử 50 vụ thì mỗi trọng tài viên của VIAC chỉ xử… 0,25 vụ. Có đến 30% số trọng tài viên được hỏi cho biết, họ chưa bao giờ tham gia giải quyết một vụ tranh chấp thương mại nào, hơn 11% trả lời họ từng tham gia giải quyết 1 vụ tranh chấp, số còn lại chủ yếu tham gia từ 2 đến 5 vụ.

* Ngay từ năm 1963, 1964 ở miền Bắc nước ta đã thành lập Hội đồng Trọng tài Ngoại thương và Hội đồng Trọng tài Hàng hải. Những năm 70, một hệ thống trọng tài kinh tế từ huyện, tỉnh đến trung ương đã được thành lập, nhưng thực chất vẫn là những cơ quan hành chính nhà nước mà chưa thực hiện được vai trò trọng tài đúng như tên gọi của nó. Năm 1998, hệ thống trọng tài kinh tế đã giải thể.

 

bantinsom.com ( theo DDDN )