Thiếu tin tưởng xuất phát từ việc mong đợi của bạn về cách cư xử của người nào đó không được đáp ứng. Theo nhận xét của Sitkin và Roth, luật pháp và các quy định giúp giải quyết những tình huống này bằng cách hoạt động như một chốt chặn hiệu quả. Trái lại, ngờ vực phát sinh khi bạn tin rằng hệ thống giá trị của một người nào đó khác biệt với hệ thống giá trị của mình. Trong những tình huống như thế, các phương thuốc bằng pháp chế, vốn không mang tính cá nhân nhưng lại có tính ràng buộc, chỉ làm vấn đề thêm nghiên trọng.

Để giảm sự ngờ vực của mọi người, các trường kinh doanh cần chứng tỏ rằng họ trân trọng những gì xã hội trân trọng. Họ cần phải dạy sinh viên rằng các nguyên tắc, đạo đức và chú trọng từng chi tiết là những yếu tố cần thiết cho vai trò lãnh đạo, và họ cần nhấn mạnh trách nhiệm của người lãnh đạo – chứ không chỉ là phần thưởng dành cho vị trí ấy. Không có một giải pháp nào là dễ dàng cả, tuy nhiên, cho phép tôi gợi ý một số điểm khởi đầu.

Ảnh: vietnamskills.com

Tăng cường sự hòa hợp

Các trường kinh doanh cần đánh giá lại họ đang dạy những gì và với cách thức như thế nào. May thay, một số trường như Ivey, Rotman, Stanford GSB, và dĩ nhiên phải có Yale SOM đã thực hiện những bước đi tiên phong trong việc từ bỏ phương pháp giảng dạy thực dụng và tập trung nhấn mạnh sự hòa hợp của nhiều trường phái khác nhau.

Tuy nhiên, tôi có cảm giác rằng những trường kinh doanh này giỏi pha trộn các chương trình học thuật hơn là liên kết các phân tích và giá trị. Tuy nhiên, việc giảng dạy về lãnh đạo vẫn còn thiên về bức tranh lớn – không phải về các chi tiết, nơi cần đến những thách thức quan trọng như khả năng kiên định với các giá trị và đưa ra quyết định có tính đến yếu tố đạo đức.

Khóa học của HBS về lãnh đạo và trách nhiệm thật sự giúp lối suy luận dựa trên con số và những vấn đề liên quan đến đạo đức hòa nhập với nhau đến một mức độ nào đó, nhưng để thay đổi nhận thức của sinh viên, các trường kinh doanh phải đưa tinh thần này thấm nhuần trong nhiều hơn một khóa học đơn lẻ.

Quyết định giảng dạy theo nhóm

Phần lớn vấn đề xuất phát từ thực tế rằng các thành viên trong khoa đều là những học giả chứ không phải những nhà quản lý có trải nghiệm thực tế. Sau khi làm việc tại nhiều trường kinh doanh hàng đầu, tôi tin rằng mối lo âu đã được đặt nhầm chỗ. Trong giới học thuật, như trong các tập đoàn, kiến thức chuyên môn mới đóng vai trò quan trọng. Còn trong một công ty, một chuyên gia kỹ thuật có thể đóng góp vào thành công của một sản phẩm hay dịch vụ nếu như người đó có thể phối hợp cùng một chuyên gia kỹ thuật khác để sáng chế và cung cấp nó.

Đối với các trường kinh doanh cũng vậy. Giảng dạy theo nhóm – theo đó các thầy cô trong khoa theo trường phái “cứng” cũng như “mềm” sẽ cùng xây dựng tài liệu giảng dạy và cùng trình bày nó trong lớp – cần phải trở thành một thông lệ. Điều đó sẽ cho sinh viên một hiểu biết toàn diện về các khó khăn trong kinh doanh cùng giải pháp cho chúng. Chắc chắn là việc này sẽ ngốn nhiều chi phí bởi vì nó diễn ra trong quy mô toàn khoa, tuy nhiên, đây lại là nhân tố quan trọng để xóa bỏ khoảng cách giữa trường lớp và thực tế.

Ảnh: blogspot.com

Khuyến khích nghiên cứu định tính

Thường rất hiếm có những học giả có khả năng giảng dạy các kỹ năng mềm như lãnh đạo, giá trị và đạo đức tại hầu hết các trường kinh doanh. Nếu không có thêm nhân lực giảng dạy cho những lĩnh vực này, các trường không thể gắn kết các học phần một cách hiệu quả vào khung chương trình đào tạo MBA.

Tuy nhiên, những chuyên gia này thường thực hiện nghiên cứu theo các phương pháp hoàn toàn khác với phương cách định lượng thông thường mà các giảng viên hay sử dụng, và họ công bố công trình nghiên cứu trên các loại tạp chí hoàn toàn khác. Do đó, xây dựng được một khoa như thế đòi hỏi một quan điểm nghiên cứu chiết trung hơn là những gì đang hiện hữu tại hầu hết các trường kinh doanh.

Chấm dứt ngay tình trạng chạy đua thứ hạng

Các trường kinh doanh sẽ không thể giành lại sự tập trung cho chuyên môn một khi họ vẫn cho phép kết quả xếp hạng nuôi dưỡng niềm tin rằng lẽ sống của họ chính là giúp sinh viên kiếm được nhiều tiền. Hiệp hội về cải cách các trường kinh doanh (AACSB) có thể giúp loại bỏ các hình thức xếp hạng này bằng cách quản lý và kiểm tra các trường đã sử dụng dữ liệu như thế nào trong các hoạt động giao tiếp.

Chẳng hạn như, hiệp hội này có thể cấm các trường kinh doanh sử dụng thông tin như bằng cấp từ trường có lợi như thế nào cho sinh viên trong việc có được thu nhập cao làm lời chào mời trong các hoạt động quảng bá của trường. AACSB còn có thể yêu cầu một tiêu chuẩn thống nhất trong đánh giá xếp hạng.

Kết quả xếp hạng này vẫn tiếp tục tiếp cận với những ứng viên tiềm năng qua các kênh truyền thông, tuy nhiên, những hướng dẫn chính thức có thể buộc các trường kinh doanh phải trình bày rõ các mục tiêu của mình sao cho nó không chỉ dừng lại ở các con số đơn lẻ. Đây là điều có thể thay đổi mong đợi của những sinh viên về tấm bằng MBA.

Nhiều lời chỉ trích cho rằng áp dụng các biện pháp giới hạn quảng cáo là không đúng với tinh thần thị trường tự do. Đúng là thế - nhưng, một trong những tiêu chuẩn của nghề nghiệp là nó tự nguyện đưa mình vào khuôn khổ. Luật sư, bác sĩ, kế toán, và cả những ngôi trường đào tạo ra họ đều tuân thủ một số giới hạn nào đó, nhất là ở cách thức họ quảng bá dịch vụ của mình – bởi vì họ là thành viên của những nghề chuyên môn.

Tương tự thế, các trường kinh doanh cần sẵn sàng tuân theo các tiêu chuẩn chi phối cách họ cạnh tranh vì sinh viên nếu như họ muốn xã hội tiếp tục xem họ là những trường đào tạo các nghề chuyên nghiệp.

Ảnh: humber.ca

Rút bằng những ai vi phạm quy chuẩn đạo đức

Gần đây, có rất nhiều bài tranh luận của các chuyên gia đăng trên tạp chí này về việc các trường kinh doanh cần phát triển một thứ gì đó giống như lời thề Hippocrate, hay một quy chuẩn đạo đức cho những sinh viên MBA.

Trên thực tế, trường Thunderbird School of Global Management đã cho sinh viên thực hiện nghi lễ tuyên tệ trong ngày tốt nghiệp. Nó có thể là bước đầu tiên của một hướng đi đúng nhưng lời tuyên thệ và quy chuẩn đạo đức chỉ có thể có hiệu quả khi có một tổ chức nghề nghiệp đứng ra quản lý hành vi và rút lại bằng cấp của những người vi phạm. Chẳng hạn, hội đồng luật sư và ban hội thẩm y khoa đều đặt ra những tiêu chuẩn cao hơn những tiêu chuẩn pháp lý thông thường.

Các nhà quản lý nên học hỏi từ các bác sĩ và luật sư. Trước khi những nghề này thành lập được các hiệp hội mạnh trên quy mô cả nước, họ hình thành những nhóm quản trị, thường xuyên kết nối với các trường đại học và có quyền công nhận những cá nhân nào xứng đáng. Tương tự, ở một trường kinh doanh, khoa và sinh viên tốt nghiệp của nó có thể xây dựng một nhóm quản trị. Nhóm này có thể thiết lập một ủy ban có chức năng soạn thảo các quy chuẩn đạo đức và giám sát mức độ cam kết của sinh viên MBA. Và ủy ban này có chức năng tước bỏ bằng cấp của những sinh viên MBA nào vi phạm quy chuẩn đạo đức.

Những cựu sinh viên MBA bị tước bỏ bằng vẫn có thể tiếp tục điều hành doanh nghiệp nhưng không được phép nêu bằng cấp của trường trong sơ yếu lý lịch, không còn là thành viên của cộng đồng trường và không được mời tham dự các dịp lễ họp mặt. Hy vọng rằng họ sẽ bị bởi những đồng môn nghiêm chỉnh tuân thủ các quy chuẩn đạo đức của trường xa lánh.

Nhưng điều quan trọng nhất là các nhóm quản trị sẽ cung cấp cho các trường kinh doanh một cơ chế giao tiếp cùng công chúng rằng họ không chấp nhận những sinh viên MBA nào phá vỡ quy chuẩn và qua đó, chứng tỏ giá trị mà trường theo đuổi luôn song hành với giá trị được xã hội thừa nhận.

-----

Những nhà lãnh đạo vĩ đại vẫn xuất thân từ các trường kinh doanh và những giảng viên trong khoa vẫn cho ra đời những nghiên cứu vĩ đại. Tuy nhiên, trong một thế giới và những Thạc sĩ MBA đang trực tiếp hay gián tiếp chịu trách nhiệm cho việc hủy hoại nhiều giá trị, các trường kinh doanh không thể chỉ dựa vào những ví dụ riêng biệt về quản trị và sự uyên bác làm lời thanh minh cho sự hiện diện của họ. Họ phải có khả năng tuyên bố cho mọi người biết họ cổ vũ những hành vi phù hợp với giá trị của xã hội. Các trường kinh doanh có thể không bao giờ thành công nếu họ không chịu tái cơ cấu chính mình.

- Bài viết của Joel M. Podolny trên Harvard Business Review -

• Hoàng Đăng dịch