Trách nhiệm của nhà sản xuất

Đề cập đến trách nhiệm của nhà sản xuất đối với sản phẩm, TS Sơn cho rằng, trách nhiệm của nhà sản xuất đối với sản phẩm cũng là một trong những vấn đề khá mới trong pháp luật Việt Nam hiện nay. Vì vậy ông cho rằng vấn đề này được pháp luật bảo vệ người tiêu dùng điều chỉnh là hợp lý và cần thiết. Tuy nhiên quy định tại Điều 17 của Dự thảo 4 về miễn giảm trách nhiệm sản phẩm, theo TS Sơn nên xem xét kỹ hơn.

Tại điểm b, khoản 1, Điều 17 quy định, thương nhân được xem xét miễn trách nhiệm sản phẩm nếu trình độ khoa học, kỹ thuật chung tại thời điểm đưa sản phẩm vào lưu thông không cho phép thương nhân phát hiện khuyết tật sản phẩm. Trong trường hợp này, TS Sơn đưa ra ý kiến: “Nếu theo quy định của dự thảo thì trong trường hợp này ai phải chịu bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng hay là người tiêu dùng phải tự chịu thiệt hại đó”. Sau khi đưa ra các phương án, ông lại kết luận:“Tất nhiên là không ai có thể bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng. Vậy thì người tiêu dùng phải chịu thiệt hại đó và có thể coi đây là rủi ro của họ. Điều này xem ra cũng khó có thể thuyết phục, bởi lẽ nếu người tiêu dùng không sử dụng sản phẩm đó thì họ hoàn toàn không bị thiệt hại”.

Ông cũng đề nghị, thương nhân sản xuất sản phẩm đưa vào lưu thông thì phải biết rõ sản phẩm của mình, biết và buộc phải biết việc sử dụng sản phẩm có thể gây ra những hậu quả gì cho người tiêu dùng. Về vấn đề này Pháp luật Liên Bang Nga (Khoản 4 Điều 14 Luật Bảo vệ người tiêu dùng của Liên Bang Nga) quy định rằng, nhà sản xuất phải chịu trách nhiệm về thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ hay tài sản của người tiêu dùng do đã sử dụng nguyên vật liệu, thiết bị, công cụ để sản xuất hàng hoá không phụ thuộc vào việc trình độ khoa học kỹ thuật có cho phép xác định được những đặc tính của chúng hay không. “Thiết nghĩ Luật bảo vệ người tiêu dùng của Việt Nam cũng nên quy định tương tự” – ông nói.

Xuất phát từ những phân tích trên, TS Sơn cho rằng, Luật bảo vệ người tiêu dùng chỉ nên quy định rằng, nhà sản xuất, người bán được miễn trách nhiệm do sự kiện bất khả kháng hoặc do lỗi của người tiêu dùng.

Nên bảo vệ người tiêu dùng

Theo TS. Dương Anh Sơn, hiện nay người tiêu dùng ở Việt Nam đang được bảo vệ bởi nhiều văn bản pháp luật khác nhau và trực tiếp là Pháp lệnh bảo vệ người tiêu dùng năm 1999. Tuy nhiên thực tiễn cho thấy quyền lợi của người tiêu dùng trong thời gian qua thường xuyên bị xâm hại mà một trong những nguyên nhân chủ yếu là do Pháp lệnh bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được xây dựng quá sơ sài, rất không rõ ràng.

Chính vì vậy nên để quyền lợi của người tiêu dùng được bảo vệ tốt hơn thì việc xây dựng Luật bảo vệ người tiêu dùng trong bối cảnh hiện nay là cần thiết và đáp ứng được nhu cầu thực tiễn.

Góp ý cho hội thảo, ông cho biết, Điều 8 quy định nghĩa vụ cung cấp thông tin của thương nhân liên quan đến hàng hoá, dịch vụ mà họ cung cấp, đây là thông tin quan trọng đối với người tiêu dùng. Tuy nhiên trong Dự thảo 4 không tìm thấy những quy định trên.

Theo Điều 446Bộ Luật Dân sự 2005 (BLDS) thì trong thời hạn bảo hành nếu bên mua phát hiện được khuyết tật của vật mua bán thì có quyền yêu cầu bên bán sửa chữa không phải trả tiền, giảm giá, đổi vật có khuyết tật lấy vật khác hoặc trả lại vật và lấy lại tiền. Tại Điều này ông cho rằng: “Quy định nói trên rất không rõ ràng, bởi lẽ người mua có được quyền yêu cầu đổi hàng hoá hư hỏng trong thời hạn bảo hành ngay hay không khó có thể xác định được. Chính vì thế mà trong thực tiễn các doanh nghiệp thường không đồng ý cho đổi hàng hoá mà chỉ thực hiện sữa chữa”. Do đó TS Sơn đề nghị, trong dự thảo 4 Luật Bảo vệ người tiêu dùng vấn đề trách nhiệm đối với hàng hoá bị hỏng trong thời hạn bảo hành cũng được đặt ra.

Ông cũng đưa ra sự khác biệt giữa dự thảo 4 Luật Bảo vệ người tiêu dùng với cách quy định trong BLDS, bởi Khoản 6 Điều 16 Dự thảo 4 Luật Bảo vệ người tiêu dùng quy định rõ ràng hơn, cụ thể: “Trường hợp thương nhân đã thực hiện bảo hành hàng hóa, linh kiện quá ba lần trong thời hạn bảo hành mà vẫn không khắc phục được khuyết tật thì phải đổi hàng hóa, linh kiện mới tương tự cho người tiêu dùng hoặc thu hồi hàng hóa và trả lại tiền cho người tiêu dùng”. Ông phân tích, nếu quy định như dự thảo thì trong trường hợp hàng hoá bị hỏng trong thời hạn bảo hành, trước hết người tiêu dùng chỉ có quyền yêu cầu sửa chữa, nếu sau lần thứ ba mà hàng hoá vẫn không thể sửa chữa được thì mới có quyền yêu cầu đổi hàng hoá mới. Tuy nhiên TS Sơn đưa ra trường hợp: “Với cách quy định trên của Dự thảo thì sẽ như thế nào nếu sau ba lần sửa chữa hàng hoá vẫn bị hỏng nhưng đã hết thời hạn bảo hành?” Sau câu hỏi bỏ ngõ đó, TS Sơn cho rằng cách quy định như trên là quá ưu ái đối với nhà sản xuất và tất nhiên là xâm hại đến quyền lợi của người tiêu dùng.