Ông đã có buổi trò chuyện thẳng thắn về cách sử dụng nguồn lực trí thức, nguồn lực quan trọng nhất để phát triển đất nước.

Phóng viên (PV) - Là nơi có tiếng về chiêu dụ nhân tài dù chưa đầy một năm ra mắt, xin ông cho biết kinh nghiệm?

GS.TS Trương Nguyện Thành: Kinh nghiệm của chúng tôi rất đơn giản, trả lương theo cơ chế thị trường

GS.TS. Trương Nguyện Thành.

và có một môi trường để có thể cống hiến năng lực, tri thức. Viện từng làm nhiều nơi “giật mình” vì mức lương Viện trưởng là 1.700 USD. Cán bộ, nhân viên của Viện có thể sống đủ nhờ lương và yên tâm công tác. Bên cạnh đó, các em có môi trường để học, nghiên cứu. Chúng tôi phải nỗ lực nhiều để có được mức lương ấy và khẳng định công sức bỏ ra là xứng đáng.

Khi có một môi trường khoa học thực sự, tôi rất tự tin với các nghiên cứu sinh, cán bộ trẻ. Dù nhiều em khi vào Viện, chúng tôi phải đào tạo lại. Ví dụ em Nguyễn Tiến Hùng, cán bộ trẻ của Viện, hiện đang nghiên cứu sinh ở Nhật Bản. Sinh năm 85 nhưng bước đầu em đã có thành quả, là người nghiên cứu chính 6 hợp chất kháng virus cúm A/H1N1. Tôi tin, nếu không ở Viện KHCNTT chưa chắc em đã có thành quả này.

- Từng có nhận xét khoa học VN tụt hậu 20 năm so với các nước láng giềng, vậy ông đánh giá như thế nào về trình độ các nhà khoa học trẻ VN?

- Có khi nhận những cử nhân tốt nghiệp về chúng tôi phải đào tạo lại. Trường đại học vẫn đào tạo ra các em giỏi học thuộc lòng. Trong khi đó, việc nghiên cứu tiếng Anh người ta gọi là Research, hiểu nôm na là tìm lại. Tìm lại chính là để phản biện, để đả phá... Tư duy này nhiều người làm nghiên cứu của VN không có.

Tôi rất lo ngại khi ở VN chiến lược phát triển sau đại học vẫn đặt mạnh về số lượng bằng cấp chứ không phải là học cách nghiên cứu. Sau bao nhiêu năm thì sẽ có bao nhiêu tiến sĩ theo tôi không quan trọng, quan trọng là chất lượng. Đơn giản như muốn tạo thương hiệu cho sản phẩm, dù là món hàng hay trí tuệ thì chất lượng vẫn phải đặt hàng đầu.

Khi làm việc với các nghiên cứu sinh, cán bộ trẻ của viện có sự đam mê, chịu học hỏi, tôi rất mừng. Và tin sẽ có sự thay đổi. Nếu nhà nước quyết tâm đầu tư cho khoa học, thay đổi một số rườm rà trong cơ chế hành chính thì các em sẽ góp phần phát huy hết năng lực của trí thức và rút ngắn khoảng cách chênh lệch này.

Nghiên cứu KHCNTT ở Viện KHCNTT TP.HCM. Ảnh: Thanh Tuyền

- Nói trở ngại thủ tục hành chính trong khoa học vẫn là vấn đề rất chung chung?

- Tôi thì lại thấy rất cụ thể. Ví dụ nhé, VN mình chưa có những quan điểm đánh giá trên phương diện rủi ro nghiên cứu, dù ai cũng biết nghiên cứu khoa học có đến 90% là thất bại. Vì thế người nghiên cứu khoa học quen và chấp nhận tư duy nghiên cứu cái gì “chắc cú” thì mới làm. Mà làm kiểu chắc cú, trong thời gian 6 tháng, 1 năm thì tôi tin không thể ra cái có khả năng bứt phá. Có chăng là một vài máy móc, nghiên cứu lại, chế tạo lại. Ngược lại, nếu nhà khoa học lao tâm khổ tứ nghiên cứu nhưng không có sản phẩm rõ ràng “chắc cú” như tôi nói trên thì sẽ không ai chịu trả lương cả.

Không nhìn đâu xa, cứ nhìn láng giềng chúng ta là Thái Lan, họ đánh giá nghiên cứu không trên thành phẩm như VN mà trên những bài báo xuất bản, nghiên cứu dài hạn chứ không phải là ngắn hạn.

- Trong tương lai gần, Viện sẽ có những nghiên cứu, mục tiêu nào để góp phần thúc đẩy KHCN tính toán, một ngành còn rất mới?

- Chúng tôi đã và đang thu hút, tập hợp, xây dựng đội ngũ các nhà khoa học tính toán có trình độ quốc tế; đưa KHCNTT vào trong các ngành khoa học kỹ thuật khác; đây là những bước tiến KH còn rất mới ở VN. Nhiệm vụ của chúng tôi là đưa KHCNTT trở thành một trong những động lực chính thúc đẩy gia tăng phát triển nền kinh tế tri thức; trở thành một tổ chức nghiên cứu ứng dụng KHCNTT có uy tín ở châu Á.

Từ nay đến 2013, Viện sẽ liên kết với các trường, viện Việt Nam và quốc tế để phát triển các chương trình đào tạo thạc sĩ và tiến sĩ; tổ chức ngày hội việc làm và hội thảo KH trong nước. Đồng thời, tiếp tục xây dựng môi trường hợp tác nghiên cứu trên mạng và đào tạo từ xa; tổ chức chương trình tu nghiệp cho các giáo sư hướng dẫn trong nước; tạo điều kiện cho các nghiên cứu sinh ở nước ngoài hợp tác với viện.

- Viện nghiên cứu khoa học tính toán trên nhiều lĩnh vực như dược, hoá, vật liệu... có vẻ quá bao quát mà khó có trọng tâm?

- Khoa học tính toán khác với các ngành khoa học thuần tuý khác. Ví dụ ngành hoá, vật liệu, dược đều có khoa học tính toán, khoa học môi trường, kỹ thuật... cũng có tính toán. Chúng tôi chuyên về tính toán chứ không phải là chuyên sâu về y, dược, môi trường. Cái khác nhau là thay vì các ngành khoa học đều cần làm nghiên cứu ở phòng thí nghiệm thì chúng tôi nghiên cứu trên máy tính.

Việc nghiên cứu, tính toán trên máy tính là ngưỡng cửa quan trọng, loại bỏ những rủi ro, sai sót trong thử nghiệm. Hạn chế được nhiều tốn kém về sức người, sức của.

- Xin cám ơn ông.

• Khôi Nguyên