“Bạo” kiểu nghèo và “bạo” kiểu giàu 

Dưới con mắt của một nhà nghiên cứu về gia đình, chị thấy cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu có ảnh hưởng như thế nào đến vấn đề bạo hành gia đình? 

TS. Khuất Thu Hồng

- Nước giàu có vấn đề của nước giàu và nước nghèo cũng vậy nhưng giàu hay nghèo thì trong mối quan hệ gia đình không thể tránh khỏi những lúc “cơm chẳng lành, canh chẳng ngọt”. Cũng như bệnh tật thôi, người giàu bị bệnh vì ăn nhiều chất béo quá, uống nhiều rượu bia quá còn người nghèo lại bị bệnh do thiếu chất dinh dưỡng chẳng hạn. 

Bạo hành gia đình không phân biệt cấp bậc, ngôi thứ, địa vị xã hội, người nhiều tiền với người chưa có nhiều tiền… mà nó như con sâu đục thân có thể “ngoáy” bất cứ gia đình nào. Tôi thấy, nhịp sống và văn hóa là hai thứ chi phối số lượng, mức độ, tần suất bạo lực gia đình. 

Người Việt Nam vẫn còn nặng nề tư tưởng “trọng nam, khinh nữ”, nhiều vùng miền vẫn tồn tại hủ tục hôn nhân cưỡng ép. Đó là hai nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng bạo hành trong các gia đình Việt Nam.

Còn nước Mỹ, một đất nước năng động bậc nhất thế giới, vấn đề của họ sẽ nằm ở lối sống thoáng, thích “xê dịch”. Họ cũng phải gồng mình lên để học tập, làm việc trong môi trường có tính cạnh tranh cao nên họ thiếu thời gian cho chính họ và cho những người thân trong gia đình. 

Tình trạng ấy dẫn đến những mâu thuẫn “kiểu Mỹ”. Xem những bộ phim Mỹ chiếu trên màn ảnh, có thể thấy những cuộc cãi vã, ẩu đả trong phạm vi gia đình, thậm chí thanh toán nhau bằng súng cũng chỉ xoay quanh mấy vấn đề đó. 

Mỗi thời kỳ, mỗi tuýp người trong gia đình cũng khác 

(Minh họa: Hoàng Tường)

Bạo hành gia đình cũng vậy, con số chỉ dừng lại ở mức tương đối, có thể mỗi năm sẽ có hàng ngàn vụ bạo hành, phổ biến ở các dạng như bạo hành thân thể, bạo hành tinh thần và bạo hành tình dục. 

Hiện tại chưa có nghiên cứu nào để xét trên cơ sở khoa học có một loại bạo hành mới phát sinh trong phạm vi gia đình. 3 loại bạo hành đó đã bao quát tất cả những hoạt động tâm lý, hành động của con người rồi. May chăng chỉ có những biến thể của nó. 

Ở mỗi địa phương, phải có những tổ hòa giải, phải có những “lệ làng” riêng để bảo vệ những người bị bạo hành. Nhưng “lệ” này phải hoàn toàn nhân văn và đúng đắn. Như ở Tây Bắc, ở một vài địa phương, khi chồng đánh vợ thì UBND xã mời anh chồng lên đài phát thanh xã xin lỗi vợ và bà con xóm bản vì làm mất trật tự trị an. 

Còn những người “nhiều chữ”, phải chăng họ “an toàn” hơn? 

- Hiểu biết thì có dạng bạo lực của hiểu biết, thông thường là những cuộc chiến tranh tâm lý hoặc bạo lực tình dục. Những người kém hiểu biết hơn, họ thường hay chọn nắm đấm để “nói chuyện” với nhau. Nhưng cũng có rất nhiều người có cấp bậc, địa vị xã hội hẳn hoi mà “dần” vợ như kẻ vũ phu. 

Chị có cho rằng việc cha hành hạ mẹ hoặc ngược lại sẽ có ảnh hưởng không tốt đến tâm hồn của những đứa con trong gia đình đó không? 

- Phần nào trong tính cách của con cái vẫn có “bản sao” của bố mẹ. Sau này, bé gái cũng chọn những anh chàng có nhiều nét giống cha nó để làm chồng. Bé trai cũng vậy, chọn vợ phải xinh như mẹ hoặc đảm đang như mẹ nó. Đừng để “đời cha ăn mặn, đời con khát nước” trong bạo hành gia đình lây sang đời con cái. Ui, tôi cũng sợ cái này lắm chứ! (cười lớn). 

“Dao sắc có gọt được chuôi?” 

"Con lắng nghe cha mẹ, cha mẹ phải biết lắng nghe con cái để cùng hướng tới cái đích là ổn định mọi trạng thái tình cảm..." (Ảnh minh họa)

Công việc cơ quan khá bận rộn, về nhà mặt mày hầm hầm nhìn nhau thì chán lắm. Cho nên, nếu có bức xúc gì, vợ chồng con cái hãy nói thẳng với nhau. Con lắng nghe cha mẹ, cha mẹ phải biết lắng nghe con cái để cùng hướng tới cái đích là ổn định mọi trạng thái tình cảm. 

Theo nghiên cứu, buổi chiều tối là thời gian con người hay bực tức nhất. Khi ấy, cả nhà “hội quân” trong tổ ấm nên đừng biến căn nhà thành “sàn đấu bốc” hay “sân khấu cải lương”. 

Nếu gặp mâu thuẫn trong gia đình, chị có sợ “dao sắc không gọt được chuôi”? 

- Trong cuộc sống gia đình, từ những nguyên thủ quốc gia đến những người dân thường nhất, không phải lúc nào cũng trong ấm ngoài êm. Có thể với gia đình này là kiểu “chiến tranh lạnh”, “chiến tranh ngầm”, nhưng với gia đình khác lại là cuộc “chiến tranh nóng” – tức thượng cẳng chân, hạ cẳng tay với nhau. 

“Dao” có “sắc” thì hãy “sắc” trong công việc chứ khi về nhà phải “cùn” chứ. Tức là mình phải đặt mình vào những hoạt cảnh tương xứng, khi ở cơ quan, không nên nói chuyện gia đình, còn khi về nhà thì chớ có lôi việc cơ quan ra bàn tán nếu không quá cần thiết. 

Tôi là một trí thức, lại hoạt động nghiên cứu lâu năm về vấn đề gia đình thì việc đưa kiến thức vào cuộc sống gia đình tôi diễn ra thường xuyên như việc sáng sáng tôi xách cặp đến cơ quan rồi tối tối lại xách cặp về nhà vậy. 

Nhưng cũng như bác sĩ, cứ đâu phải là bác sĩ thì không bị ốm bao giờ. Những “tiểu chiến tranh” có thể xảy ra lắm chứ, nhưng để ngăn chặn và đẩy lùi chúng, cả đôi bên (vợ - chồng, cha mẹ - con cái) đều phải nhận ra giá trị sống của bản thân trong mối quan hệ ruột thịt.