Chọn người có đủ năng lực hay chọn học vị cao đang là đề tài được dư luận quan tâm và bàn tán sôi nổi. Đã có rất nhiều ý kiến của độc giả gửi về Diễn đàn: Chọn người tài hay chọn học vị. Tuần Việt Nam xin đăng tải lần lượt để quý vị cùng tham gia thảo luận.

Trong bộ máy nhà nước, công chức như những viên gạch xây nên căn nhà (nước) đó. Khả năng làm việc và đạo đức chuyên nghiệp của công chức sẽ bảo đảm chất lượng cho guồng máy hoạt động trôi chảy. Hay nói khác đi cách làm việc của công chức biểu hiện cho chất lượng của một nhà nước.

Việc tuyển chọn và tiếp tục đào tạo nâng cao khả nãng chuyên nghiệp của công chức được nhiều chính phủ đầu tư và đẩy mạnh để quốc gia đó có một guồng máy công quyền mạnh trong khả năng lãnh đạo và giải quyết công việc trong bối cảnh toàn cầu hoá và cạnh tranh khốc liệt giữa các quốc gia.

Việc tuyển chọn và huấn nghiệp để nâng cao khả năng của nhân viên/công chức là những mục tiêu quan trọng hàng năm của hầu hết các cơ quan. Sở dĩ phải làm như vậy vì sự đòi hỏi người nhận lãnh công việc phải có khả năng giải quyết công việc và đạt được mục tiêu công việc trong một khung thời gian nhất định.

Tại Mỹ và nhiều nước công nghiệp khác việc tuyển chọn nhân viên/công chức luôn được đặt ra với mục tiêu chính là tìm được người có kinh nghiệm và khả năng để thực hiện công việc, đạt được mục tiêu đã định trong hạn định.

Mục tiêu của người lãnh đạo trong khi tuyển chọn người, khâu quan trong nhất là tìm đúng người có kinh nghiệm, khả năng với công việc đòi hỏi, chứ mục đích không phải là tìm người có học vị cao.

Nói như vậy không có nghĩa là vấn đề học vị không mang một ý nghĩa gì, ở đây học vị chỉ mang nghĩa là ứng viên đó đã hoàn thành xong đẳng cấp đã được đào tạo nào đó.

Sát hạch công chức công khai, minh bạch

Việc phân chia khả năng thường được tổ chức qua những kỳ thi trắc nghiệm sát hạch hàng năm cho tri thức và kinh nghiệm của người tham dự thi, có những đẳng cấp học vị riêng biệt. Sau cuộc khảo sát, giấy chứng nhận sẽ được cấp cho những người đủ điểm.

Việc tuyển chọn người phải dựa trên sự cạnh tranh công bằng về khả năng chuyên môn, có như vậy mới có thể chọn được người thích hợp nhất trong các ứng viên.

Hàng năm, thường có những kỳ đánh giá tiến độ công trình thực hiện (đợt 3 tháng, 6 tháng, 9 tháng và 1 năm) và dựa trên thành tích này mà thực hiện việc thưởng phạt nhân viên.

Việc chọn lựa người quản lý cũng như người thực hiện công việc là phải tìm cho được người có khả năng qua sự tuyển chọn cạnh tranh công bằng và công khai.

Khi đã chọn được người tài còn cần phải có cơ cấu tổ chức theo từng đơn vị nhỏ hình kim tự tháp và từng đơn vị nhỏ nằm trong một kim tự tháp lớn hơn.

Những người làm công tác quản lý cần có tri thức về công việc và kinh nghiệm về quản lý. Người nào trách nhiệm khâu đó, người làm quản lý chịu trách nhiệm về quản lý, người thực hiện chiụ trách nhiệm khâu thực hiện!

Vì vậy, có nhiều nơi tại Mỹ người giữ khâu quản lý thường có qua đào tạo về chuyên môn cơ bản (BA, BS) sau đó được đào tạo thêm về quản lý (MBA). Tuy người làm quản lý không có Tiến sĩ (Ph.D.) nhưng có thể quản lý nhiều người có học vị TS, người nào việc nấy, để làm việc chung với nhau để đạt mục tiêu chung đã định.

• TS. Nguyễn Trọng Bình