Theo ông Vũ Quốc Tuấn, doanh nhân là người gắn với DN - nơi tổ chức một hoặc nhiều khâu trong quá trình sản xuất và phân phối. DN chỉ là những DN đăng ký theo Luật DN (4 loại hình Cty theo luật DN) mà gồm cả các tổ chức sản xuất kinh doanh như hộ kinh doanh cá thể có đăng ký, hợp tác xã, trang trại. Và doanh nhân gắn với DN ấy được thể hiện ở 2 vị trí: trực tiếp bỏ vốn ra kinh doanh hoặc trực tiếp quản lý điều hành DN, có thể doanh nhân vừa bỏ vốn vừa trực tiếp làm quản lý, điều hành. Như vậy, tuỳ DN quy mô nhỏ hay lớn sẽ một, một vài hoặc có nhiều doanh nhân là giám đốc điều hành, giám đốc kinh doanh, giám đốc marketing...

- Theo ông, vị trí và vai trò của doanh nhân VN đã được thể hiện như thế nào ?

Thời kỳ trước cách mạng, chúng ta đã có một số doanh nhân như Bạch Thái Bưởi, Nguyễn Sơn Hà... Tuy nhiên chưa hình thành tầng lớp mà chỉ là một số người có lòng yêu nước kinh doanh để cạnh tranh với tư bản Pháp và Trung Quốc lúc bấy giờ. Tầng lớp doanh nhân thực sự của chúng ta mới bắt đầu hình thành từ công cuộc đổi mới. Có nghĩa là từ khi Đảng, Nhà nước ta thực hiện nền kinh tế nhiều thành phần. Từ đó đến nay, nước ta có đến trên 400 nghìn DN, hàng triệu hộ kinh doanh cá thể, trang trại, hợp tác xã... đã đóng góp ½ GDP, quan trọng hơn là giải quyết 90% lao động việc làm của cả nước và có xuất khẩu trên 40% giá trị kim ngạch xuất khẩu cả nước. Tầng lớp doanh nhân qua đó đã thể hiện tầm quan trọng và sự đóng góp to lớn của mình.

- Vậy có thể gọi doanh nhân là những người xung kích trong thời bình không, thưa ông ?

Gọi họ là gì đang có nhiều ý kiến khác nhau. Gọi là những người xung kích thời bình có nghĩa là người xung phong, khai phá các ngành nghề mới, là người đi đầu trong việc khắc phục khó khăn, dám đương đầu, mở đường trên thế giới và chịu sự cạnh trang khốc liệt trên thị trường. Đồng thời phải chấp nhận rủi ro, mất mát... Chính vì vậy, doanh nhân xứng đáng để xã hội tôn vinh, đề cao.

Nay đến thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá, vai trò của doanh nhân ngày càng được nâng lên về chất lượng và số lượng. Qua hơn 20 năm đổi mới, kiến thức về kinh tế thị trường của doanh nhân đã nâng cao và đã có một số DN vươn ra thế giới như cà phê Trung Nguyên, Bitís... để thấy cái tầm của doanh nhân VN.

Tôi khẳng định rằng, trong thời đại mới này, doanh nhân xứng đáng là nhân vật trung tâm của công cuộc hiện đại hoá - công nghiệp hoá. Và như vậy, xã hội phải ủng hộ họ, tạo điều kiện thuận lợi, xoá bỏ những rào cản hạn chế sự phát triển của doanh nhân để họ làm tốt vai trò trung tâm của mình.

- Vậy theo ông rào cản lớn nhất đối với doanh nhân hiện nay là gì ?

Thứ nhất là rào cản về tư duy. Thực tế trong xã hội hiện vẫn đang có nhiều người chưa nhận thức đầy đủ vị trí, vai trò của kinh tế tư nhân trong công cuộc phát triển đất nước, từ đó không coi trọng vai trò của doanh nhân trong lĩnh vực kinh tế tư nhân. Do tư duy chưa coi trọng như vậy nên có những tác động lên các thể chế, chính sách và ứng xử của bộ máy nhà nước với các doanh nhân.

Thứ 2  là rào cản về tâm lý xã hội. Chúng ta sống trong thời gian dài của thời kỳ bao cấp nên tính năng động, tìm tòi, sáng tạo của người dân ít được khuyến khích. Có một số người thấy người bên cạnh mình làm giàu thì có thái độ ghen tỵ, không quý trọng. Chính vì thế nhiều doanh nhân có tâm lý bằng lòng, e ngại không muốn mở rộng đầu tư, quy mô sản xuất.

Thứ 3 là bộ máy hành chính của ta hiện nay chưa đáp ứng được việc phát triển của doanh nhân. Điều này thể hiên ở hai mặt là thể chế chính sách chưa đủ mức để khuyến khích mạnh nhiều doanh nhân ra làm ăn, mở rộng quy mô sản xuất, đầu tư thêm vốn. Bên cạnh đó, bộ máy còn nhiều bất cập, nhiều cán bộ công chức trình độ yếu.

Một rào cản nữa là chính bản thân doanh nhân hiện còn yếu về năng lực, trình độ, kiến thức kinh tế thị trường còn chưa đầy đủ, chưa mạnh dạn chấp nhận rủi ro, dám làm ăn lớn, so với doanh nhân thế giới còn thua thiệt.

- Mặc dù có những rào cản như vậy, nhưng có thể khẳng định doanh nhân VN đã thể hiện bản lĩnh của mình, đặc biệt trong cuộc khủng hoảng kinh tế vừa qua, thưa ông ?

Đúng vậy. Từ 2004 Nhà nước ta công nhận ngày 13/10 là Ngày Doanh nhân VN. Từ đó tầng lớp doanh nhân đã thấy rằng mình đã được Đảng, Nhà nước và nhân dân tôn vinh. Những lớp doanh nhân kế cận đã bắt đầu có ý thức tôn vinh mình nhưng đồng thời doanh nhân cũng nhận thấy mình cần có trách nhiệm lớn đối với xã hội. Nhiều doanh nhân coi đây là thời cơ thuận lợi để họ làm ăn và tin rằng những rào cản sẽ dần được xoá bỏ để doanh nhân có điều kiện làm ăn tốt hơn.

Việc chúng ta đã có dấu hiệu tích cực dần ra khỏi khủng hoảng có phần đóng góp không nhỏ của tầng lớp doanh nhân. Trong bão tổ, doanh nhân VN đã thể hiện tài năng, trí tuệ, và đặc biệt trong khó khăn chúng ta thấy được bản lĩnh của doanh nhân. Vì thế chúng ta hoàn toàn có thể tin tưởng trong thời gian tới doanh nhân sẽ phát huy hơn nữa vai trò của mình.

- Nhưng dường như các tiếng nói của doanh nhân trong việc hoạch định chính sách, và xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật hiện vẫn chưa được rõ nét, thưa ông ?

Việc lấy ý kiến của DN, doanh nhân là điều rất mới so với thời kỳ tập trung quan liêu bao cấp. Và việc lấy ý kiến DN, doanh nhân trong việc hoạch định các chính sách đã được ghi vào Luật ban hành các văn bản quy phạm pháp luật, trong đó quy định rõ phải lấy ý kiến các đối tượng bị tác động trước 60 ngày trước khi ban hành. Ở đó có việc đóng góp làm căn cứ pháp lý để các doanh nhân đóng góp ý  kiến vào việc xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật.

Tôi cũng muốn nói thêm rằng, thường việc đóng góp ý kiến của DN thông qua các hiệp hội, và VCCI tổng hợp, sàng lọc qua đó lấy ý kiến truyền đạt góp ý với các cơ quan nhà nước chứ không phải từng doanh nhân riêng lẻ mà thành được. Vì vậy, tôi muốn nói ở đây vai trò của VCCI là rất quan trọng trong việc làm cầu nói để doanh nhân, DN có thể đề xuất, đóng góp được ý kiến của mình với các cơ quan nhà nước.

Tuy nhiên, cũng đáng tiếc còn hiện tượng một số cơ quan chức năng chỉ lấy ý kiến doanh nhân, DN theo hình thức, ý kiến của doanh nhân chưa được ghi nhận, tiếp thu, làm cho hiệu lực của văn bản giảm sút vì không xuất phát từ cuộc sống.

- Quay trở lại với việc ông nói về tâm thế của doanh nhân trong thời đại mới. Tuy nhiên, trong xã hội còn nhiều ý kiến quan ngại về quan hệ giữa chủ lao động và người lao động chưa bình đẳng. Quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào ?

Thực chất quan hệ giữa doanh nhân và người lao động là người sử dụng lao động và người lao động. Tuy nhiên, quan hệ này ở chúng ta đã được thể chế hoá bằng các bộ luật Luật Lao động, Luật Bảo hiểm Xã hội, Luật Công đoàn... Trong đó đã ràng buộc người chủ DN phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của mình, đáp ứng đầy đủ các quyền lợi của người lao động. Đương nhiên, về phía người chủ cũng có trường hợp trốn tránh, dùng thủ đoạn bắt người lao động làm tăng ca, thêm giờ, kéo dài thời gian thử việc... để thu lợi cho mình, ảnh hưởng đến thu nhập của người lao động.

Về phía người lao động cũng có Luật Lao động để bảo vệ lợi ích của người lao động. Tuy nhiên, người lao động cũng cần nâng cao ý thức, tác phong làm việc. Nếu đấu tranh thì cũng phải trong khuôn khổ luật pháp cho phép.

- Vậy ý kiến của ông như thế nào về thu nhập của doanh nhân với lao động hiện nay ?

Về thu nhập của người chủ DN, theo tôi cần có cái nhìn mới về cái gọi là “bóc lột giá trị thặng dư”. Theo tôi thu nhập chủ DN trước hết bao gồm lợi nhuận (doanh nhân bỏ vốn ra phải có lãi thu về). bên cạnh đó, lao động quản lý là lao động gian nan vất vả, đòi hỏi phải có năng lực, kiến thức. Thu nhập người chủ là trả thù lao cho lao động quản lý ấy. Mặt khác, trong thu nhập của chủ DN cần có một phần để phòng rủi ro bởi công việc kinh doanh không phải lúc nào cũng thuận buồm xuôi gió mà bị tác động và ảnh hưởng nhiều của diễn biến giá thế giới, cần có bảo hiểm đề phòng rủi ro.

Việc thay đổi tư duy này không thể biến chủ DN thành giai cấp tư sản mới như nhiều người lo ngại, bởi chúng ta có đầy đủ hệ thống luật pháp để hạn chế thu nhập ấy bằng các loại thuế, đặc biệt là thuế thu nhập cá nhân.

- Theo ông, với tâm thế của mình, trách nhiệm xã hội của doanh nhân cần được thể hiện như thế nào ?

Trách nhiệm của doanh nhân, hay DN thể hiện ở nhiêu mặt, trách nhiệm đối với người tiêu dùng, đối với cộng đồng, trách nhiệm đối vơí người lao động, trách nhiệm đối với đối tác, đối với Nhà nước được thể hiện qua việc sản xuất hàng hóa đúng tiêu chuẩn, chất lượng, mẫu mã ; tham gia các hoạt dộng từ thiện, chia sẻ giúp đỡ người khó khăn; thực hiện đúng các quy định về lao động; giữ chữ tín, tôn trọng các hợp đồng; hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế đầy đủ... Và tuỳ vào từng thời điểm, từng loại hình DN, lĩnh vực mà nhấn mạnh khía cạnh và trách nhiệm khác nhau. Ví dụ với DN sản xuất kinh doanh thực phẩm thì nhấn mạnh VSATTP, đối với DN chế biến nhấn mạnh vấn đề môi trường, với DN phải tăng ca thì coi trọng vấn đề vệ sinh an toàn lao động, chế độ tiền lương...

- Xin cảm ơn ông !