Mở chỗ này lại siết chỗ khác

Tại tờ trình về dự án Luật Trọng tài, ban soạn thảo cho rằng so với Pháp lệnh Trọng tài thương mại năm 2003 thì dự án Luật Trọng tài đã mở rộng thẩm quyền của trọng tài. Cụ thể, ngoài tranh chấp thương mại thì trọng tài còn có thể giải quyết các tranh chấp dân sự.

Tuy nhiên, dự án cũng liệt kê một số tranh chấp mà trọng tài không có thẩm quyền xét xử như tranh chấp liên quan đến hôn nhân, gia đình, thừa kế; liên quan đến phá sản; tranh chấp liên quan đến bất động sản; tranh chấp thuộc thẩm quyền giải quyết của các cơ quan khác...

Tại buổi góp ý, hầu hết các ý kiến đều nhấn mạnh việc sửa quy định này. Ông Phạm Văn Chắt - Trọng tài viên của Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC) cho biết, mới đây ông nhận giải quyết một vụ tranh chấp thương mại liên quan đến bất động sản khá lớn. Nếu chiếu theo quy định của dự án Luật Trọng tài thì ông sẽ không được nhận giải quyết những vụ việc tương tự có dính tới “bất động sản” nữa.

Luật sư Nguyễn Văn Hậu - Trọng tài viên của Trung tâm Trọng tài thương mại TP.HCM cho biết, có rất nhiều tranh chấp liên quan đến bảo lãnh, thế chấp bất động sản hoặc các dự án đầu tư kinh doanh bất động sản... Nếu không cho trọng tài tại Việt Nam giải quyết thì các doanh nghiệp, các thương nhân ưa chuộng giải quyết tranh chấp bằng trọng tài có thể kéo nhau sang trọng tài ở Singapore nhờ giải quyết!

Ông Trương Trọng Nghĩa - Cố vấn cao cấp của Công ty Luật YKVN, đồng thời là trọng tài viên của VIAC, cũng cho rằng rất nhiều tranh chấp liên quan đến bất động sản mang tính chất là tranh chấp thương mại. Nếu quy định chung chung cứ liên quan đến bất động sản là gạt ra ngoài thì sẽ gây khó khăn, giới hạn thẩm quyền của trọng tài.

Được cho quyền nhưng nhận hơi khó

Vấn đề được các trọng tài viên quan tâm góp ý là quy định về thẩm quyền áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời. Theo dự án này thì hội đồng trọng tài có quyền yêu cầu bất kỳ bên tranh chấp nào thực hiện một hoặc một số biện pháp khẩn cấp tạm thời như bảo toàn chứng cứ, bảo quản tài sản...

Tuy nhiên, tại buổi góp ý, nhiều trọng tài viên cho rằng quy định này chỉ có thể áp dụng nếu các bên tranh chấp thật... hiền! Nhưng trên thực tế thì ít có chuyện thân chủ hiền lành, nghe răm rắp yêu cầu của trọng tài. Việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời mang nặng tính cưỡng chế nên cần có các cơ quan chức năng ra tay chứ trọng tài không thể làm được. Do đó, các trọng tài viên cho rằng thà không cho trọng tài quyền này chứ quy định cho quyền trên giấy thì coi chừng trọng tài làm không xong, lại bị các thân chủ “bắt đền” nữa thì khổ.

Bà Mai Hồng Quỳ - Hiệu trưởng Trường đại học Luật TP.HCM và cũng là trọng tài viên của VIAC, góp ý rằng theo thông lệ quốc tế thì trọng tài không có thẩm quyền áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời. Thông thường thì trọng tài chỉ ra văn bản yêu cầu áp dụng và gửi sang tòa án để tòa án ra quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời mà thôi.

Ông Trương Trọng Nghĩa cho biết, thường thì tòa án tích cực hợp tác, ra quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời khi trọng tài có yêu cầu. Tuy nhiên, cũng có nhiều trường hợp tòa không muốn làm. Do đó, ông ủng hộ việc dự án cho trọng tài thêm quyền thì các trọng tài cứ mạnh dạn nhận quyền!

Tuy nhiên, các trọng tài viên vẫn băn khoăn bởi lẽ một khi cả tòa lẫn trọng tài đều có quyền áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời thì trong trường hợp trọng tài có nhu cầu kéo tòa án vào vụ việc, tòa có thể từ chối và viện lý do “anh cũng có quyền như tôi mà, anh tự làm đi”!

Vẫn còn băn khoăn cái tên, câu chữ

Điều đáng nói là dù đã đến bản thảo lần thứ bảy, dự án luật này vẫn còn bị bà Mai Hồng Quỳ góp ý là cần rà soát lại toàn bộ câu chữ vì câu chữ hiện dùng rất dễ bị hiểu theo nhiều cách. Cụ thể, bà Quỳ cho rằng trọng tài chỉ “giải quyết” tranh chấp chứ không “xét xử”. Trong khi đó, ban soạn thảo lại nhầm, dùng khá nhiều từ “xét xử” trong dự án. Đặc biệt, ở các bản thảo trước, dự án này vẫn mang tên là dự án Luật Trọng tài thương mại. Tuy nhiên, trong tờ trình về dự án, ban soạn thảo cho rằng đã mở rộng phạm vi hoạt động cho trọng tài, không chỉ giải quyết tranh chấp thương mại, vì vậy mà đổi tên thành Luật Trọng tài.

Tuy nhiên, cả ông Phạm Văn Chắt và bà Mai Hồng Quỳ đều góp ý nên gọi là Luật Trọng tài thương mại. Ông Chắt cho rằng nếu chỉ để chữ trọng tài thì dễ bị hiểu rộng ra thành trọng tài bóng đá hay trọng tài các cuộc thi hoa hậu! Bà Quỳ cho rằng việc gọi tên “Trọng tài thương mại” không hề có ý làm hạn chế thẩm quyền của trọng tài. Cuối buổi góp ý, ông Trần Du Lịch - Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM, cho biết sẽ ghi nhận các ý kiến góp ý này và tiếp tục ghi nhận thêm ý kiến góp ý đến giữa tháng 10. Dự án luật này dự kiến sẽ được Quốc hội thông qua vào kỳ họp tháng 5/2010.