Thẻ nhiều, sử dụng ít

Theo báo cáo của Hội thẻ ngân hàng, tới năm 2009, số lượng thẻ thanh toán do các ngân hàng Việt Nam phát hành đã lên tới 15 triệu thẻ, trong đó có gần 14 triệu thẻ ghi nợ nội địa cùng với một mạng lưới các thiết bị chấp nhận thẻ gồm gần 7.500 ATM và 27.000 POS trên toàn quốc.

Tuy nhiên, theo Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam thì đến nay - sau 15 năm thị trường thẻ ra đời và phát triển - kênh giao dịch phổ biến của dịch vụ thẻ vẫn là hệ thống máy ATM và giao dịch chủ yếu vẫn chỉ là rút tiền. Trong khi đó, chi phí đầu tư hệ thống ATM rất lớn, việc sử dụng chỉ để rút tiền mặt như hiện nay là rất lãng phí.

Theo thống kê của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, trong những năm gần đây, tỷ trọng tiền mặt so với tổng phương tiện thanh toán là 14,6%, giảm so với mức 16,36% của năm 2007 và 23,7% của năm 2001. Tuy nhiên, theo ông  Bùi Quang Tiên, Vụ trưởng Vụ Thanh toán (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam), tiền mặt vẫn là phương thức thanh toán chủ yếu chiếm tỷ trọng lớn trong khu vực công, doanh nghiệp và dân cư. Các tiện ích thiết thực và phổ biến của thanh toán không dùng tiền mặt (tiền điện, nước, điện thoại, truyền hình cáp) chưa triển khai mạnh trên thực tế; dịch vụ thanh toán trực tuyến như Mobile Banking, Internet Banking, ví điện tử... cũng chỉ được triển khai ở quy mô nhỏ hẹp, manh mún, chưa có sự liên kết đáng kể.

Ông Nguyễn Hưng Thanh - Giám đốc Trung tâm công nghệ của Ngân hàng TMCP N

Khu vực công đi đầu

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Văn Hiếu cho rằng, để đẩy mạnh việc thanh toán không dùng tiền mặt thì các đơn vị công phải đi đầu. 

Ông Tạ Anh Tuấn - Phó Tổng giám đốc Kho bạc Nhà nước cũng đồng quan điểm cho rằng, các đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước nên từng bước giảm thiểu và triệt tiêu quỹ tiền mặt. Thay vì hô hào, cần kiểm soát chặt các nội dung chi bằng tiền mặt qua Kho bạc Nhà nước theo quy định của Bộ Tài chính, gắn kiểm soát thanh toán bằng tiền mặt với kiểm soát chi ngân sách nhà nước, thực hiện chi trả cá nhân qua thẻ ATM, đặc biệt là từng bước thực hiện các phương thức thanh toán hiện đại như song phương điện tử, bù trừ điện tử…

Có thể thấy rằng, lợi ích thu được từ việc thanh toán không dùng tiền mặt là rất lớn, nhưng nếu thiếu ngân hàng với vai trò như một mắt xích thì hiệu quả sẽ không cao, nếu không nói là khó có thể thành công.

Thực tế, các ngân hàng và nhà cung cấp đang rất chủ động trong việc đưa ra các phương thức thanh toán giúp cho việc thanh toán không dùng tiền mặt được ứng dụng thuận tiện. Tuy nhiên, theo ông Bùi Quang Tiên, cơ sở hạ tầng và sự thiếu đồng nhất về hạ tầng công nghệ là câu chuyện dài mà chúng ta đang phải đối mặt, và mấu chốt vấn đề là ở chỗ: cơ sở hạ tầng cũng như các điều kiện khác có ảnh hưởng đến việc kết nối hay không? Đơn cử, lĩnh vực viễn thông của Việt Nam cũng đã phát triển, nhưng qua thực tiễn triển khai thanh toán không dùng tiền mặt đã xuất hiện những trục trặc do đường truyền viễn thông, điện lưới đang hoạt động bị mất, rồi cùng một lúc thanh toán qua ATM một cách dồn dập nhưng các điểm chấp nhận thẻ đặt tại các nhà hàng, siêu thị chưa nhiều, chưa đủ đáp ứng nhu cầu sử dụng. Theo ông Tiên, hướng khắc phục trong giai đoạn sắp tới là mở rộng phạm vi cho nhiều thành phần cung ứng các dịch vụ hỗ trợ cho các hoạt động thanh toán. Và yêu cầu liên minh hệ thống thanh toán thẻ, chuyển mạch tài chính giữa các ngân hàng cần được thực hiện.

Ông Vũ Văn Trường - Vụ trưởng Vụ Chính sách thuế cho rằng, song song với nỗ lực của các tổ chức cung ứng dịch vụ và các ngân hàng trong việc nâng cao chất lượng công tác quản lý thu, chi ngân sách nhà nước, Bộ Tài chính cần xây dựng được cơ sở dữ liệu dùng chung. Hiện nay, các dự án hiện đại hóa công tác quản lý thu chi ngân sách của các hệ thống thuế, hải quan… mới ở giai đoạn khởi động. Khi những dự án công nghệ thông tin này dược thực hiện (khoảng 3 - 4 năm nữa), ngành tài chính sẽ có được cơ sở dữ liệu dùng chung về thu chi ngân sách.

Vẫn ông Nguyễn Hưng Thanh cho biết, các ngân hàng thương mại cùng với khối các cơ quan bộ và chính phủ đang có những nỗ lực phối hợp để đưa thanh toán không dùng tiền mặt cho các dịch vụ công trở nên hiện thực và phổ cập hơn. Nhóm đề án không dùng tiền mặt trong lĩnh vực công đã bước đầu đi vào đời sống thông qua việc chi trả tiền lương của người lao động làm việc trong khối cơ quan nhà nước cũng như đối tượng hưởng lương, trợ cấp xã hội.