Nhưng yếu tố nào đã chuyển một cuộc suy thoái bình thường thành một cái gì đó hoàn toàn khác, với các cú sốc bất lợi đối với khu vực công nghiệp, sự tiếp tục suy giảm của thị trường cổ phiếu vào nửa sau của năm 1930 và một loạt vụ phá sản tháng 10 năm 1930 đến tháng 3 năm 1933, trong đó một phần ba ngân hàng ở Mĩ phải đóng cửa? Sự tiếp tục suy giảm của giá cổ phiếu vào nửa sau của năm 1930 (vào giữa năm 1932, cổ phiếu đã giảm 10% giá trị nếu so với mức đỉnh vào năm 1929) và sự gia tăng tính bất định do điều kiện kinh doanh không chắc chắn phát sinh từ sự thu hẹp kinh tế làm cho vấn đề lựa chọn tiêu cực và suy giảm đạo đức trở nên xấu đi trên thị trường tín dụng. Việc mất đi một phần ba số ngân hàng làm giảm quy mô hoạt động trung gian tài chính. Điều này làm cho các vấn đề lựa chọn tiêu cực và suy giảm đạo đức trở nên nghiêm trọng hơn nữa, qua đó làm suy giảm khả năng của thị trường tài chính trong việc tạo ra các kênh dẫn vốn tới những doanh nghiệp có cơ hội đầu tư vào sản xuất.

Quy mô cho vay thương mại giảm một nửa từ năm 1929 tới năm 1933, và chi tiêu cho đầu tư sụp đổ, giảm tới 90% so với năm 1929. Yếu tố cản trở sự phục hồi nhanh chóng của nền kinh tế là mức giá. Trong thời kỳ 1930-1933, mức giá đã giảm 25%. Mức suy giảm khủng khiếp này đã gây ra tình trạng giảm phát nợ, trong đó giá trị ròng giảm do sự gia tăng của gánh nặng nợ mà các doanh nghiệp phải chịu. Sự giảm sút của giá trị ròng, sự gia tăng vấn đề lựa chọn tiêu cực và suy giảm đạo đức phát sinh từ đó trên thị trường tín dụng tiếp tục tạo tiền đề cho sự thu hẹp kinh tế kéo dài, trong đó tỷ lệ thất nghiệp tăng lên tới 25% lực lượng lao động. Cuộc khủng hoảng tài chính trong thời kỳ Đại suy thoái là cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất ở Mĩ và nó lý giải tại sao giai đoạn thu hẹp kinh tế này cũng là thời kỳ tồi tệ nhất mà đất nước đã trải qua.

Siêu khủng hoảng hiện tại.

Cuộc khủng hoảng tài chính ở Mỹ bắt đầu xảy ra từ tháng 8/2007 khi Công ty thế chấp nhà Mỹ (American Home Mortgage) - tập đoàn cho vay thế chấp mua nhà lớn nhất Hoà Kỳ nộp đơn xin phá sản. Liên tục trong các quý I, II năm 2008, các ngân hàng và các tập đoàn đầu tư bất động sản lớn ở Mỹ như Ngân hàng đầu tư Bear Steams (tháng 3/2008), các tập đoàn bảo lãnh tín nhà đất Fannie Mae và Freddie Mac (7/2008)... đã suy sụp. Đặc biệt, cuộc khủng hoảng tài chính này thực sự bùng nổ vào giữa tháng 9/2008, khi hàng loạt tập đoàn lớn như Merrill Lynch, Tập đoàn bảo hiểm American International Group (AIG) và ngân hàng lớn thứ 4 của Mỹ, Lehman Brothers, tuyên bố phá sản.

Nước Mỹ chao đảo và thế giới sửng sốt trước sự suy sụp của hàng loạt tên tuổi lớn trong hệ thống tài chính Mỹ và không ít người đã ví cuộc khủng hoảng tài chính ở Mỹ hiện nay với cuộc Đại khủng hoảng 1929 - 1933, hoặc chí ít đang đặt nước Mỹ và thế giới trước các chấn động lớn vượt ra ngoài các chấn động chu kỳ thông thường. Vậy sự thật của vấn đề nằm ở đâu? moneystress.jpg

Ai cũng hiểu rằng, cuộc khủng hoảng tài chính ở Mỹ được bắt nguồn từ cuộc khủng hoảng tín dụng cho vay mua bất động sản. Theo phương thức cho vay tiền để tiêu dùng hàng dài hạn và lâu bền (trong đó có việc cho vay mua nhà) - một trong các điều kiện tăng trưởng của nền kinh tế Hoa Kỳ suốt từ đầu những năm 80 của nền kinh tế Hoa Kỳ suốt từ đầu những năm 80 của thế kỷ trước đến nay, người dân Mỹ đã ồ ạt vay mượn để mua nhà, kể cả những người có thu nhập thấp hoặc thu nhập không ổn định.

Rủi ro từ chủ trương này của Chính phủ bắt đầu bộc lộ khi nước Mỹ phát triển tối đa thị trường theo mô hình kinh tế thị trường tự do. Lãi suất cơ bản thấp và tín dụng rẻ, dễ tiếp cận trở thành nhân tố kích thích mạnh đầu tư vào tiêu dùng trong nền kinh tế. Niềm tự hào về 3/4 sự tăng trưởng của nền kinh tế Mỹ dựa vào tiêu dùng trong nước lại là nguyên nhân của những tích tụ khổng lồ nợ quá hạn ở các ngân hàng cũng như làm gia tăng tình trạng chứng khoán hoá các khoản nợ của các tín dụng cho vay, ngân hàng và đầu tư mất khả năng kiểm soát tình hình, dự trữ bắt buộc nằm mức dưới chuẩn và năng lực thanh khoản của các ngân hàng bị giảm sút. Do đó, khi "bong bóng" nhà đất bị nổ, sự suy sụp của các ngân hàng và các tập đoàn đầu tư lớn ở Mỹ sẽ tất yếu xảy ra.

Điểm lại nguyên nhân của cuộc khủng hoảng tài chính ở Mỹ để khẳng định một điều rằng, cuộc khủng hoảng này không đơn thuần là một chấn động chu kỳ, tất yếu diễn ra sau gần một thập kỷ nền kinh tế Mỹ liên tục tăng trưởng cao, ở mức bình quân 4 - 5% (ngoại lệ có sự suy giảm của một số lĩnh vực công nghệ cao vào năm 2001), sự biểu hiện của một cuộc khủng hoảng về thể chế tài chính. Cụ thể tự do hoá về tài chính đã đạt tới mức cao nhất ở Hoa Kỳ, các tổ chức tài chính độc lập và vượt hoàn toàn ra ngoài khả năng kiểm soát của Quỹ Dự trữ Liên bang, các ngân hàng say sưa đầu tư vào chứng khoán và trước tiên là chứng khoán trong lĩnh vực bất động sản, các ngân hàng tranh đua mở rộng dịch vụ bảo hiểm cho vay đầu tư bất động sản, các ngân hàng thương mại gia tăng năng lực "ảo" khi các tổ chức tài chính cho vay thế chấp dưới chuẩn...

Điều đó cũng có nghĩa là, thể chế tài chính ở Mỹ đã lạc hậu tương đối so với yêu cầu giám sát các dịch vụ mới đầy mạo hiểm mà nền kinh tế Mỹ đang tạo ra. Thiếu công cụ giám sát, thiếu dự báo và các biện pháp phòng ngừa..., các hoạt động đầu tư loại này của Mỹ đã mặc nhiên được kích đẩy, trong khi chúng không gặp bất kỳ trở ngại hay cảnh báo nào từ phía điều hành của Chính phủ.

Cuối cùng, có thể người ta còn đưa ra những nhận định khác nhau, thêm các góc nhìn đa dạng nữa về lý do cũng như tính chất của hai cuộc khủng hoảng này nhưng thực tế hiển hiện là chúng ta đang phải trải nghiệm từng ngày sự tác động suy thoái đổ vỡ các hệ thống tài chính toàn cầu, nhất là thời buổi mà mỗi người hiện nay đều dễ dàng tiếp cận thông tin và bị chi phối bởi sức mạnh truyền thông diễn ra từng ngày, chắc hẳn mỗi chúng ta hẳn đã đang cảm nhận và thấm thía được một điều gì đó xung quanh cuộc sống hiện thực của bản thân mình.