Van hoa doanh nhan tu goc..

Về khái niệm vãn hóa doanh nhân (chủ doanh nghiệp)

Nhân cách là một khái niệm tâm lý học, cơ cấu của nó là một tổ hợp gồm 4 nhóm thuộc tính (khí chất, xu hướng, năng lực, tính cách), trong đó nhóm thuộc tính xu hướng, gồm một tổng thể các hiện tượng tâm lý như: nhu cầu, hứng thú, sở thích, lý tưởng, khát vọng…, được xem là quan trọng nhất. Xu hướng đóng vai trò chủ đạo, là động lực thúc đẩy sự phát triển nhân cách. Trong xã hội học nó được gọi là định hướng giá trị - hòn đá tảng của nhân cách. Ðịnh hướng giá trị thường gắn với tôn giáo (hệ tư tưởng), do tôn giáo nhào nặn mà thành. Vì thế người ta thường lấy định hướng giá trị để gọi tên mẫu nhân cách của những nền văn hóa lớn. Chẳng hạn, nhân cách thiên chúa giáo, nhân cách nho giáo, nhân cách phật tử, nhân cách Itx-lam, nhân cách cộng sản… là theo nghĩa đó. Ðịnh hướng giá trị của nhân cách là một thuật ngữ khó hiểu, cần hình dung ra cấu trúc của nó thì mới dễ miêu tả.

Một số nhà tâm lý học xã hội giải thích định hướng giá trị giống như một tấm bánh có ba lớp:

Lớp 1 - lớp nhận thức, tri thức, ý nghĩa (cognitive) trong đó ghi dấu ấn kinh nghiệm xã hội của nhân cách;

Lớp 2 - lớp cảm xúc, biểu hiện mức độ xúc động, tinh thần say mê, khát vọng cháy bỏng trong việc thực hiện giá trị mà nó theo đuổi;

Lớp 3: lớp ứng xử, chỉ toàn bộ phướng thức hành xử của nhân cách, nhằm đạt mục tiêu vối hiệu quả tối ưu.

Vậy định hướng giá trị (hay lý tưởng xã hội) của nhân cách doanh nhân là gì?

Theo tôi: “làm giàu” là câu trả lời rốt ráo. Người Trung Quốc nói là: “Trí phú” (nghĩa là biết làm giàu).

Theo sự phân tích ở trên, thì cấu trúc của định hướng làm giàu là:

1. Có tri thức làm giàu

2. Có khát vọng làm giàu

3. Biết cách ứng xử trong làm giàu

Câu trả lời đơn giản chỉ có vậy, mà sao nói ra vẫn thấy ngượng. Vì rằng, làm giàu chứa được xã hội công khai thừa nhận như một giá trị. ở nước ta, mỗi khi nói đến giá trị, người ta nghĩ ngay đến Chân, Thiện, Mỹ hoặc tâm linh, chứ không mấy ai dám công khai nói to lên rằng: tôi muốn làm giàu.

Thực ra, từ ngày Ðảng ta có chủ trýõng Ðổi mới, nhiều người đã có ý thức ngấm ngầm tích luỹ tài sản, tức là “làm giàu chui” để giữ lấy tiếng cả nhà thanh. Người có chút ít học vấn không mấy ai không biết đến lời răn dạy của nho giáo: Vi phú bất nhân (làm giàu phải ác), vi nhân bất phú (muốn làm người chân chính thì không nên màng tới sự giàu có). Và cách đây chưa lâu, một nhà lãnh đạo cấp cao ở nước ta đã nói tại một hội nghị quan trọng, rằng: Chẳng lẽ lý tưởng xã hội của chúng ta lại là làm giàu? Tôi cảm thấy dường như có mối quan hệ vô hình nào đó giữa quan niệm nho giáo về “chữ phú” với quan niệm của nhà lãnh đạo nước ta về sự “làm giàu”.

Tôi hoàn toàn thông cảm với quan niệm của lãnh dạo khi nhìn thấy những ðảng viên có chức, có quyền mà cứ giàu sụ lên mãi, thì không biết rồi đất nước sẽ đi đến đâu! Nhưng không phải vì thế mà hạn chế hoạt động làm giàu chính đáng (hợp pháp).

Ta biết rằng, xã hội công nghiệp là một xã hội có sự phân công lao động triệt để. Người làm viên chức, giáo viên, y tế, hoạt động vãn hóa, khoa học, … thường không có chức năng làm giàu.
Ngược lại, các nhà doanh nghiệp, thương gia, dịch vụ nếu không có định hýớng làm giàu, thì họ biết làm gì? Vì vậy, theo tôi “làm giàu” đích thị là định hướng giá trị của nhân cách doanh nhân. Nhà kinh tế học người Áo J. Schumpeter (1883 - 1950) có nói rằng: người đóng vai trò chủ yếu trong nền kinh tế thị trường hiện đại là tầng lớp doanh nhân, và các nhà doanh nghiệp không phải là một giai cấp theo nghĩa xã hội học (dẫn theo GS. Phan Ðình Diệu). Doanh nhân phải là chủ lực quân - những người tiên phong trong công việc làm cho dân giàu, ný\ước mạnh.

4. Làm giàu và cách làm giàu là hai vấn đề quan trọng, cũng giống như “yêu nước” và “biết cách yêu nước”

Yêu nước là tình cảm tự nhiên của con người, ai cũng có thể có, còn “cách yêu nước” là tùy theo sự lựa chọn của mỗi người. Nhân bàn về chuyện này, tôi xin thuật lại một đoạn trong cuộc tranh luận giữa Phan Chu Trinh và Phan Bội Châu hồi đầu thế kỷ trước.

Nhận xét về ưu điểm của Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh viết: “Phan Bội Châu là người rất giàu chí khí, nhiều nghị lực, chịu nhẫn nhục và dám làm. Một khi ông đã tin vào điều gì rồi thì quyết không bỏ, cho dù sấm sét cũng không thay đổi. Trong giới sĩ phu ở nước ta lúc đó, ít ai sánh kịp với ông ấy”. Và, Phan Tây Hồ cũng nói rất rõ các nhược điểm của Phan Bội Châu: “Tiếc thay ông ấy học thức nông cạn, không rõ thời thế, thích dùng thủ đoạn và mánh khóe (quyền thuật), tự dối mình và dối người, đầu óc ngoan cố khăng khăng không chịu thay đổi. Chủ nghĩa phục thù cực đoan của Phan Bội Châu thật ngoan cố và sai lầm cùng cực, đã không hợp ý luận, không hợp thời thế mà còn đẩy đồng bào vào chỗ chết”. Mâu thuẫn ở con người Phan Bội Châu đã được Phan Tây Hồ diễn dạt bằng một công thức đơn giản là “có lòng yêu nước, nhưng không biết cách thương nước” nên thất bại.

Cũng như vậy, ta thấy làm giàu là nhu cầu tự nhiên của mọi người, biết cách làm giàu (trí phú) mới là vấn đề của văn hóa.

Tuy là vấn đề của văn hóa nhưng lại rất khó giải thích, bởi làm giàu vừa là một khoa học, lại vừa là một nghệ thuật. Là khoa học người ta có thể truy tìm ra quy luật, xây dựng nên những công thức, những quy trình công nghệ, rồi cứ thế tiến hành để đi đến kết quả. Là nghệ thuật, công việc làm giàu gắn với sự sáng tạo của cá nhân, mà sáng tạo là dạng hoạt động đầy bí ẩn, không thể quy thành công thức được. Tóm lại, trong điều kiện hiện thời không thể có công thức chung cho hoạt động làm giàu, điều đó chỉ có thề dành cho sự sáng tạo của doanh nhân. Tuy vậy, vẫn cần kêu gọi các doanh nhân làm giàu chính đáng, tức là làm giàu hợp pháp luật. Ðể làm giàu, mỗi người có thể làm tất cả những gì mà pháp luật không cấm.

5. Ðiều cuối cùng tôi muốn đề nghị là các cơ quan chức năng của Ðảng, của nhà nước và các đoàn thể cần tạo ra môi trường thuận lợi, trước hết là môi trýờng tâm lý xã hội, để các doanh nhân yên tâm làm giàu. Dư âm về những cuộc cải tạo công thương nghiệp, những cuộc kiểm tra hành chính, Z30… vào thời kỳ trước đổi mới chýa hẳn đã phai mờ trong ký ức doanh gia.

Tôi cho rằng cần mở đợt tuyên truyền rộng rãi trên các phương tiện truyền thông đại chúng khuyến khích doanh nhân làm giàu cho doanh nghiệp mình, tức là cho đất nước.

Phải nghiên cứu tìm ra những hình thức phong phú để tôn vinh danh nhân, tương xứng với chức năng làm giàu của họ trong giai đoạn hiện nay, đúng nhý nhà kinh tế học người Áo J. Schumpeter đã gợi ra.

Trong cuộc Hội thảo có một nhà báo đã nói: “ngày xưa mất đất là mất nước, ngày nay mất thị trường cũng là mất nước”. Thiết nghĩ: nước ta đã gia nhập WTO, gìn giữ thị trường là nhiệm vụ vẻ vang nhưng đầy gian khổ của giới doanh nhân. Kính chúc quý vị sức khoẻ và thăng tiến trên đường sự nghiệp.