Chien luoc thau tom cua..

Trung Quốc đang hăng hái bước vào khu vực này, cung cấp cho các quốc gia trong vùng những khoản tiền khổng lồ đúng vào lúc họ đang chật vật vì kinh tế suy thoái, giá nguyên liệu giảm và tín dụng cạn kiệt.

Từ “ngoại giao ngân phiếu” ở châu Mỹ Latin…

Theo báo New York Times, chỉ trong vài tuần gần đây Trung Quốc đã tăng gấp đôi viện trợ phát triển cho Venezuela, từ 6 tỉ lên 12 tỉ đô la Mỹ, cho Ecuador vay ít nhất 1 tỉ đô la để xây dựng nhà máy thủy điện, ký hợp đồng hoán đổi tiền tệ với Argentina để nước này có quyền tiếp cận một số tiền nhân dân tệ Trung Quốc trị giá 10 tỉ đô la Mỹ, cho công ty dầu mỏ quốc gia Brazil Petroleo Brasileiro vay 10 tỉ đô la Mỹ nữa. Những hợp đồng cho vay hào phóng này nhằm giúp Trung Quốc chiếm giữ nguồn tài nguyên dầu mỏ khổng lồ của khu vực trong những năm sắp tới.

Vị trí đặt quảng cáoKhoản cho vay ở Brazil chẳng hạn, sẽ giúp công ty dầu khí quốc gia Brazil đầu tư khai thác mỏ dầu mới phát hiện ngoài khơi, đổi lại công ty này phải bán cho Trung Quốc mỗi ngày 300.000 thùng dầu thô khai thác được.

Khoản cho vay ở Venezuela cũng vậy, buộc chính phủ của ông Hugo Chavez phải nâng lượng dầu bán cho Trung Quốc từ 380.000 thùng/ngày hiện nay lên 1 triệu thùng/ngày.

Ở Ecuador, dự án nhà máy thủy điện vay vốn từ Trung Quốc phải do các công ty và công nhân Trung Quốc thực hiện; còn ở Argentina, hợp đồng hoán đổi tiền tệ là nhằm buộc nước này tăng nhập khẩu hàng hóa Trung Quốc mà không phải thanh toán bằng đô la Mỹ.

Lãnh đạo của một số quốc gia trong khu vực, chẳng hạn như Tổng thống Hugo Chavez của Venezuela, tỏ ra hài lòng vì tài trợ của Trung Quốc khác hẳn tiền vay của các định chế tài chính đa phương ở chỗ không có sự ràng buộc nào về quản lý, điều hành.

Tuy vậy, đầu tư của Trung Quốc gây ra sự phản đối mạnh mẽ trong công chúng Venezuela vì nước này phải thanh toán bằng dầu mỏ giá rẻ. Luis Diaz, một nhà lập pháp của Venezuela nhận xét: “Sự tài trợ này là một cái ách quàng lên cổ nhân dân”.

Còn đối với giới quan sát, việc Trung Quốc hào phóng với các nước châu Mỹ Latin không chỉ nhằm bảo đảm nguồn cung cấp trong tương lai các sản phẩm của khu vực này như dầu mỏ, đậu nành và quặng sắt, mà còn là cách để Trung Quốc đầu tư nguồn dự trữ ngoại tệ khổng lồ của mình, thay vì chỉ tập trung vào trái phiếu Chính phủ Mỹ. Bên cạnh đó, Trung Quốc còn tỏ ra hào phóng để gia tăng ảnh hưởng chính trị tại khu vực từ lâu vẫn được coi là “sân sau” của Mỹ. Dante Sica, nhà kinh tế hàng đầu của Công ty Tư vấn Abeceb tại thủ đô Buenos Aires, nhận xét sở dĩ Trung Quốc có thể tiến mạnh vào khu vực này là nhờ “sự thiếu quan tâm của Mỹ đối với châu Mỹ Latin trong những năm cầm quyền của Tổng thống George Bush”.

Có lẽ nhận ra được sự bất bình của dân chúng, và cũng không muốn chọc tức người Mỹ ở Washington, Trung Quốc đã gia tăng sự hiện diện của mình ở châu Mỹ Latin một cách lặng lẽ. Nhưng sự im lặng đó có lẽ không kéo dài được lâu. Giáo sư Gregory Chin, khoa chính trị, Đại học York ở Toronto, Canada nhận xét: “Trung Quốc đang chơi trò chơi trường kỳ. Nếu cuối cùng những hoạt động này biến thành ảnh hưởng chính trị thì khi ấy luật chơi mới thể hiện ra”.

Sự đan kết giữa chính trị và kinh doanh trong các dự án đầu tư và cho vay của Trung Quốc ở nước ngoài - hầu hết do những ngân hàng và công ty quốc doanh thực hiện - không phải là điều gì mới. Bốn năm trước, lo ngại vì mối liên quan giữa Chính phủ Trung Quốc với doanh nghiệp nhà nước, các nhà lập pháp Mỹ đã chặn đứng vụ Công ty Dầu mỏ quốc doanh Cnooc của Trung Quốc mua lại tập đoàn Unocal Corp. của Mỹ.

Tại châu Phi, Chính phủ Trung Quốc có hẳn một chính sách ứng xử mà cốt lõi là tăng cường viện trợ cho các chính phủ bản địa để kiểm soát tài nguyên thiên nhiên. Theo báo Wall Street Journal, năm ngoái Trung Quốc đã bỏ ra 52 tỉ đô la để đầu tư hoặc mua lại các công ty nước ngoài, hai phần ba trong số đó là công ty khai khoáng; ba tháng đầu năm nay Trung Quốc đã ký kết 65 hợp đồng trị giá 23,2 tỉ đô la Mỹ, hầu như tất cả đều trong lĩnh vực khoáng sản và năng lượng.

…Đến chiến lược thâu tóm tài nguyên ở Úc

Nhưng đang sôi nổi trên báo chí quốc tế là kế hoạch của công ty nhôm Trung Quốc Chinalco đầu tư 19,5 tỉ đô la Mỹ vào tập đoàn khoáng sản lớn thứ ba thế giới Rio Tinto, liên doanh giữa Anh và Úc có trụ sở chính tại Sydney và nắm trong tay nhiều mỏ sắt, mỏ đồng quý giá của Úc và nhiều nước khác. Giới phân tích cho rằng trong kế hoạch này, Chinalco vừa theo đuổi lợi nhuận, vừa thực hiện chiến lược của Chính phủ Trung Quốc; và vì thế kế hoạch đã gây nên sự phản đối rộng khắp cả trong giới chính trị Úc lẫn trong cổ đông của Rio Tinto.

Thứ tư tuần trước, tại hội nghị thường niên của Rio Tinto, thỏa thuận ký với Chinalco đã được cổ đông đem ra phân tích và tổng giám đốc của tập đoàn, ông Tom Albanese, ra sức ủng hộ thương vụ đó. Tuy nhiên đầu tuần này, chủ tịch mới của Rio Tinto, ông Jan du Plessis, nói với hãng tin Reuters rằng, ông sẽ gặp các cổ đông chính của Rio tại London trong tháng tới và sẵn sàng hủy bỏ giao kèo với Chinalco nếu cổ đông phản đối.

Theo hợp đồng sơ bộ ký kết giữa Rio Tinto và Chinalco, công ty Trung Quốc sẽ mua một số trái phiếu chuyển đổi của Rio Tinto trị giá 7,2 tỉ đô la Mỹ và mua thêm một số cổ phần trong các mỏ sắt, mỏ đồng của tập đoàn này với giá 12,3 tỉ đô la - toàn bộ thương vụ này sẽ đưa số cổ phần của Chinalco trong Rio Tinto lên 18%.

Đề nghị của Chinalco đưa ra vào lúc Rio Tinto đang ngập sâu trong nợ nần do giá nguyên liệu giảm mạnh vì khủng hoảng kinh tế toàn cầu. Năm 2007, tập đoàn này vay nợ 38 tỉ đô la Mỹ để mua lại tập đoàn nhôm Alcan của Canada và nay phải thanh toán một nửa số nợ đó, khoảng 20 tỉ đô la, trong vòng hai năm tới. Chấp nhận bán cổ phần cho Chinalco, Rio Tinto sẽ có tiền trả nợ và có thêm cơ hội tiếp cận tín dụng từ các ngân hàng quốc doanh Trung Quốc giữa lúc dòng vốn ở các nước phương Tây gần như đóng băng. Các cổ đông chính của Rio Tinto thì lo ngại rằng, thỏa thuận này ưu ái Chinalco hơn những cổ đông khác.

Tân chủ tịch Rio Tinto, ông Jan du Plessis, tâm sự: “Nếu cổ đông bỏ phiếu phản đối thỏa thuận, chắc chắn chúng tôi sẽ gặp khó khăn, và cũng chắc chắn là chúng tôi sẽ có hành động khác”. Cuối tuần qua, giới kinh doanh đã đồn đoán về những cuộc thương thảo bí mật giữa hai đối thủ Rio Tinto và BHP Billiton, có thể nhằm tìm giải pháp cho Rio Tinto nếu thương vụ với Chinalco sụp đổ.

Chính phủ Úc sẽ đưa ra phán quyết về thương vụ Rio Tinto-Chinalco vào giữa tháng 6-2009 sau khi xem xét kỹ mối quan hệ giữa Chinalco và Chính phủ Trung Quốc. Nhưng hiện nay ở Úc đang dấy lên một cuộc phản đối rầm rộ chung quanh mối quan hệ “mật thiết” với Trung Quốc. Những chính trị gia đối lập thậm chí còn lên án Thủ tướng Kevin Rudd - nguyên là một nhà ngoại giao tại Trung Quốc và thông thạo tiếng Quan thoại - là “đại sứ lưu động của Bắc Kinh”. Ông Bộ trưởng Quốc phòng Úc cũng bị phê phán vì đã không khai báo về hai chuyến du lịch Trung Quốc do một công ty Trung Quốc đài thọ khi ông còn là một nghị sĩ đối lập. Cả ông Thủ tướng và ông Bộ trưởng đều bảo vệ mối quan hệ của họ với Trung Quốc.

Trong một chương trình truyền hình phản đối thương vụ này, Thượng nghị sĩ Barnaby Joyce hỏi thẳng: “Chính phủ Úc sẽ không bao giờ được phép mua một mỏ quặng Trung Quốc. Thế thì tại sao chúng ta lại cho phép Chính phủ Trung Quốc mua và kiểm soát một tài sản chiến lược của đất nước chúng ta?”.

Cũng trong chiều hướng chống đối kế hoạch thâu tóm các mỏ quặng lớn của Úc, Chính phủ Úc mới đây đã ngăn chặn vụ Công ty Minmetals của Trung Quốc mua lại Công ty Oz Minerals - nhà sản xuất thiếc lớn thứ hai thế giới - với giá 1,9 tỉ đô la Mỹ vì mỏ thiếc Prominent Hill của công ty này nằm cạnh một căn cứ thử nghiệm vũ khí nhạy cảm của quân đội Úc. Tại một thương vụ khác, Công ty sắt thép Valin tỉnh Hồ Nam - được sự tài trợ của tập đoàn đầu tư nhà nước Trung Quốc CIC - quyết định mua lại Công ty khai thác mỏ sắt Fontescue Metals; nhưng cơ quan thẩm định đầu tư nước ngoài của Úc chỉ cho phép Valin được mua tối đa 17,5% cổ phần của Fontescue mà thôi.

Chiến lược thâu tóm các nguồn tài nguyên dầu mỏ và khoáng sản ở nước ngoài của Trung Quốc diễn ra vào một thời điểm rất thuận lợi khi giá nguyên liệu giảm, giá cổ phiếu rơi gần chạm đáy và tín dụng cạn kiệt do các nền kinh tế lớn bị khủng hoảng, nhưng những ý đồ chính trị đằng sau những thương vụ này đã gây nên những làn sóng phản đối ở khắp nơi mà người Trung Quốc, có thể chưa hình dung hết.