Một trong những định hướng có tính chiến lược được tính đến đó là quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp.

Trong thời kỳ hội nhập, các doanh nghiệp cần tiến hành tái cơ cấu

Tái cơ cấu là gì?

Các doanh nghiệp tồn tại và phát triển qua nhiều giai đoạn khác nhau với những bước thăng trầm của lịch sử. ở bất cứ giai đoạn phát triển nào doanh nghiệp cũng phải đối mặt với những nguy cơ từ môi trường kinh doanh bên ngoài và sự yếu kém về nội bộ doanh nghiệp. Trước những khó khăn đó, nếu doanh nghiệp không chủ động khắc phục những yếu kém để vượt qua những thách thức thì nguy cơ tụt hậu sẽ là vấn đề sẽ xảy ra. Sự yếu kém ở đây không chỉ dừng lại ở việc sai đâu sửa đấy, “rách” đâu “vá” đấy, mà điều quan trọng là phải tạo ra một sự thay đổi có tính lâu dài. Định hướng phải đặt trong bối cảnh hội nhập hiện nay để tạo lợi thế trong cạnh tranh, liên quan đến sự thay đổi về tư duy, về nhận thức, về cách quản lý và điều hành. Tái cơ cấu doanh nghiệp chính là việc cấu trúc và thiết kế lại để gọn nhẹ, linh hoạt và thích ứng với sự thay đổi.

Hiện nay có nhiều cách hiểu khác nhau về tái cơ cấu doanh nghiệp. Theo cách hiểu thông thường thì mọi người cho rằng tái cơ cấu chính là việc sắp xếp lại cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp, bằng cách xây dựng lại sơ đồ cơ cấu tổ chức, thay đổi các phòng ban chức năng với những tên gọi mới. Có thể đây chỉ là một phần của vấn đề, và nó chỉ phù hợp với những doanh nghiệp hoạt động tương đối ổn định và đang gặp khó khăn về vấn đề tổ chức không hợp lý. Nếu hiểu rộng hơn, tái cơ cấu còn quan tâm đến tính hệ thống và chuyên nghiệp trong phương thức thực hiện công việc, phối hợp công việc và điều hành công việc. Trong điều kiện hội nhập hiện nay, thì việc tái cơ cấu đòi hỏi các doanh nghiệp phải thay đổi tư duy quản lý, cải cách công tác quản lý, tái cấu trúc lại các quá cá quá trình kinh doanh, trên cơ sở đó định hình mô hình và cơ cấu tổ chức phù hợp với điều kiện và định hướng kinh doanh của doanh nghiệp.

Tại sao phải tái cơ cấu?

Khi hội nhập, các doanh nghiệp Việt Nam sẽ tham gia vào một sân chơi mới với sự cạnh tranh bình đẳng  mà ở đó sẽ không còn sự ưu  đãi hay bảo hộ nào. Các đối thủ mới với tiềm lực hùng mạnh về tài chính, công nghệ và năng lực cạnh tranh cao thực sự là một thách thức lớn đối với các doanh nghiệp Việt Nam khi chưa có kinh nghiệm trong sân chơi  mới này. Một trong những mặt yếu kém nổi bật là các doanh nghiệp Việt Nam chưa thực sự đổi mới tư duy trong quản lý và tổ chức. Bởi vậy trong thời gian tới, các doanh nghiệp cần tính toán kỹ để sắp xếp, tổ chức lại lao động, hệ thống sản xuất, hệ thống tài chính, hệ thống phân phối và thị trường tiêu thụ…Sự sắp xếp, thay đổi một cách toàn diện, theo quy trình chuẩn sẽ tạo cho doanh nghiệp có khả năng để thực hiện những công việc của mình một cách hiệu quả và bền vững, từ đó tạo lợi thế cạnh tranh bền vững, nâng cao vị thế trên trường quốc tế.

Khi nào nên tái cơ cấu doanh nghiệp?

Sự tồn tại của bất kỳ một yếu tố nào sau đây thì doanh nghiệp nên tính đế chuyện tái cơ cấu:

Thứ nhất, thiếu hụt các động thái chiến lược và kế hoạch. Có thể thấy rằng nếu chiến lược không được hoạch định và quản lý đày đủ sẽ ảnh hưởng rất lớn đến các hoạt động kinh doanh tương lai của một doanh nghiệp.

Thứ hai, đội ngũ lãnh đạo doanh nghiệp làm việc không hiệu quả.Tính cách, hiểu biết, kinh nghiệm cá nhân của đội ngũ lãnh đạo doanh nghiệp đóng một vai trò quan trọng. Bởi chính sự linh hoạt, quyết đoán, dám đương đầu và chấp nhận rủi ro sẽ giúp cho doanh nghiệp có những bứơc đột phá trong quá trình phát triển cảu mình. Ngược lại, những người ngại thay đổi, sợ rủi ro sẽ kìm hãm sự phát triển của doanh nghiệp.

Thứ ba, cơ cấu tài chính chưa phù hợp và thiếu các kiểm soát tài chính. Đây là một lý do mà nhiều doanh nghiệp hiện nay cần tái cơ cấu nguồn tài chính để đảm bảo cho doanh nghiệp hoạt động một cách tốt nhất.

Thứ tư, quản trị nguồn nhân sự yếu, kém. Có thể nói con người là một yếu tố có tính chất quyết định tới sự thành công của doanh nghiệp. Nếu sự yếu kém nảy sinh từ vấn đề này thì cần phải được điều chỉnh kịp thời và phải có định hướng mang tính lâu dài.

Thứ năm, sự phối hợp hoạt động trong tổ chức không hiệu quả do cơ cấu chưa hợp lý. Một cơ cấu tổ chức được thiết kế tốt sẽ có khả năng cho phép doanh nghiệp sử dụng các thông tin từ các bộ phận một cách hiệu quả nhất, và từ đó giúp cho hoạt động phối hợp giữa các đơn vị được chặt chẽ và lãnh đạo điều hành tốt hơn.

Tái cơ cấu doanh nghiệp ở Việt Nam- phương hướng và giải pháp

Các đề án tái cơ cấu cá doanh nghiệp vẫn đang được triển khai và thực hiện khá rộng ở Việt Nam. Các mô hình Công ty mẹ-công ty con, mô hình tập đoàn không còn là mới mẻ nữa. Các doanh nghiệp đã sẵn sàng đón nhận cuộc chơi bình đẳng giữa tất cả các doanh nghiệp trong một xu thế hội nhập mới. Tuy nhiên, sự chuẩn bị cho cuộc chơi này còn chưa thật chủ động ở tất cả các doanh nghiệp. Có những doanh nghiệp định hướng, dự báo được xu thế của thời cuộc và bắt đầu thay đổi từ nhiều năm nay, nhưng có những doanh nghiệp gần đây như là thờ ơ với thời cuộc và cũng có những doanh nghiệp nhận rõ thời cuộc nhưng không đủ khả năng để đối mặt với sự thử thách này.

Dự án thí điểm tái cơ cấu doanh nghiệp tại đăng ký kinh doanh được Bộ Phát triển quốc tế Vương quốc Anh tài trợ thông qua Ngân hàng Thế giới. Ba Tổng công ty được chọn làm thí điểm tham gia vào dự án này là Dệt may (Vinatex), Thuỷ sản (Seaprodex) và Cà phê (Vinacafe), với mục tiêu chung là cải thiện năng lực kinh doanh lâu dài của các Tổng công ty và các đơn vị thành viên theo các điều kiện của nền kinh tế thị trường. Theo đề xuất của các Tổng công ty, kế hoạch tái cơ cấu sẽ được chia thành 2 giai đoạn 2003-2005 và 2005-2008, trong đó giai đoạn I cơ bản hoàn tất với việc xây dựng các kế hoạch tái cơ cấu cho các Tổng công ty.. Giai đoạn 2 (2005-2008), dự án sẽ tập trung vào một số hoạt động mở rộng ở Vinatex và Vinacafe. Dự án này đã được đánh giá và rút ra bài học kinh nghiệm qua một giai đoạn, đó là: “Một trong những yếu tố quyết định cho sự thành công của Vinatex trong quá trình tái cơ cấu chính là sự thay đổi nhận thức của các cấp lãnh đạo, kết hợp với chủ trương đường lối đúng đắn của Đảng và Nhà nước, và có sự hỗ trợ của các nhà tài trợ, các nhà tư vấn có kinh nghiệm”, ông Vũ Đức Giang-Quyền Tổng giám đốc Vinatex khẳng định.

Đề án tái cơ cấu hệ thống Ngân hàng thương mại Nhà nước đã được Chính phủ phê duyệt từ 10/2001. Cơ cấu lại tổ chức bộ máy theo hướng: sắp xếp lại tổ chức bộ máy của các Ngân hàng thương mại từ hội sở chính đến chi nhánh theo hướng tuân thủ chiến lược khách hàng; chuyển sang mô hình quản trị kinh doanh theo nhóm khách hàng và loại dịch vụ thống nhất, đồng thời phát triển thành các Tập đoàn Ngân hàng đa năng sau cổ phần hoá; đổi mới tổ chức bộ máy ở hội sở chính phù hợp với thông lệ quốc tế; phát triển hệ thống kênh phân phối điện tử mà không nhất thiết phải mở nhiều chi nhánh nhằm năng động hoá quá trình phát triển dịch vụ, chuyển hướng thị trường hoặc thay đổi nhóm khách hàng.

Ngoài các dự án trên, nhiều dự án khác ở các ngành như vận tải, xây dựng, hàng không…vẫn đang tích cực chuyển đổi mô hình và hoạt động của mình để chủ động với thời cuộc mới, với một sân chơi mới.

Từ những đề án thí điểm, có thể thấy vấn đề tái cơ cấu dn doanh nghiệp là cần thiết trong xu thế hội nhập hiện nay, và cũng từ đó xin đưa ra giải pháp chủ yếu để đẩy mạnh việc vận dụng tái cơ cấu doanh nghiệp ở Việt Nam như sau:

Thứ nhất, cần mạnh dạn vận dụng những vấn đề lý luận về quá trình tái cơ cấu cho các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay. Việc phổ biến vận dụng những lý luận này sẽ giúp cho các doanh nghiệp đặc biệt là đội ngũ lãnh đạo nhận thức được vai trò, tầm quan trọng của quá trình tái cơ cấu, từ đó mạnh dạn áp dụng vào doanh nghiệp mình để nâng cao hiệu quả trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh. Muốn vậy, các doanh nghiệp cần:

- Tổ chức mời đội ngũ chuyên gia có kinh nghiệm phổ biến những quan điểm về tái cơ cấu, tái lập doanh nghiệp đến các thành viên trong công ty để toàn bộ cán bộ công ty thấy được sự cần thiết của quá trình này. Đồng thời quán triệt về nhận thức và hành động trong  các đơn vị thành viên để việc triển khai đề án tái cơ cấu thực sự đúng trọng tâm, lộ trình và đạt hiệu quả.

- Kiên quyết áp dụng khi nhận thấy doanh nghiệp đã hội tụ đầy đủ các điều kiện để thực hiện.

Thứ hai, cần đào tạo và trang bị cho đội ngũ lao động những kiến thức cần thiét đẻ có khả năng thích ứng với mô hình mới, với những vấn đề mới sau khi tái cơ cấu doanh nghiệp. Việc tái cơ cấu doanh nghiệp có ảnh hưởng rất lớn đến người lao động. Quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp bao gồm tái cơ cấu tổ chức và quản lý, tái cơ cấu tài sản, tái cơ cấu sản phẩm, thị trường, tái cơ cấu lao động…cho nên dù muốn hay không muốn thì người lao động sẽ bị tác động rất mạnh. Để tránh cho người lao động có những cứ “sốc” khi bị thuyên chuyển hoặc cắt giảm do quá trình tái cơ cấu lại tổ chức, thì doanh nghiệp nên có sự chủ động trong vấn đề này, cụ thể:

- Cung cấp cho người lao động những thông tin cần thiết liên quan đến lợi ích, nghĩa vụ và trách nhiệm của họ để người lao động có kế hoạch chủ động trong công việc của mình.

- Trang bị cho người lao động những kiến thức cần thiết để có thể tiếp cận với vị trí mới, với công việc mới sau khi tái cơ cấu doanh nghiệp.

Thứ ba, cần có đinh hướng xác định đúng thời điểm tái cơ cấu một cách hợp lý, tránh quá sớm hoặc quá muộn. Thời cơ là một yếu tố quan trọng đối với doanh nghiệp trong bất kỳ tình huống nào. Do vậy, doanh nghiệp nên phân tích đánh giá nội bộ để thấy chu kỳ hoạt động, cũng như sự thay đổi của môi trường kinh doanh và từ đó xác định thời điểm và quyết định tái cơ cấu hợp lý nhất.

Như vậy, có thể thấy rằng quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp là một hướng tiếp cận chuyển đổi doanh nghiệp mang tính thực tiễn rất cao. Nó có thể áp dụng cho các doanh nghiệp từ yếu đến mạnh, có thể áp dụng từ tái cơ cấu từng phần đến tái cơ cấu toàn bộ. Việc áp dụng thí điểm hiện nay sẽ là một trong những bước đi đầu tiên để từ đó rút kinh nghiệm và tìm được mô hình hợp lý nhất cho các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay.